CÁM ƠN CÁC BẠN ĐÃ GHÉ THĂM, ĐỌC VÀ GHI CẢM NHẬN BLOG NHÃ MY. CHÚC CÁC BẠN THÂN TÂM LUÔN AN LẠC

Thứ Năm, 31 tháng 7, 2014

TÌNH NGUYỄN BÍNH VỚI RƯỢU XUÂN-HOÀNG YÊN LINH



Thứ Ba, 29 tháng 7, 2014

LỜI RU CỦA MẸ - NHAC & LỜI TRẦN NHÀN



https://www.youtube.com/channel/UCzBJ_0vbmkS-IpwQwEdizdQ
LỜI RU CỦA MẸ
NHẠC, HÒA ÂM: TRẦN NHÀN
CA SĨ:MINH TIÊN
VIDEOCLIP: PHÚ ĐOÀN

 Nhạc hay , ca sĩ trình bày rất truyền cảm , clip đẹp.
NM cảm ơn Trần Nhàn với 2 sáng tác về Mẹ rất hay và có ý nghĩa trong mùa VuLan, đồng thời cảm ơn La Thụy đã làm clip và shared link để chia xẻ , cùng tất cả bạn bè ở blog , facebook và youtube đã nghe nhạc

Thứ Hai, 28 tháng 7, 2014

MÙA VU LAN MỜI NGHE BÀI HÁT MẸ TÔI - NHẠC & LỜI CỦA TRẦN NHÀN



MẸ TÔI
NHẠC & HÒA ÂM: TRẦN NHÀN
CA SĨ: PHƯƠNG LINH
VIDEO CLIP: PHÚ ĐOÀN

BÓI KIỀU - TIỂU PHẨM VUI CỦA KHA TIỆM LY





Bìa của ấn phẩm 'Bói Kiều'.


BÓI KIỀU


Để biết vận mạng sắp tới, người ta có đủ “pháp môn”. Từ rắc rối nhứt như độn giáp, tử vi, nhân tướng học, Khổng Minh thần số; đến đơn giản như bói bài, xin xâm, xin keo, và … Bói Kiều

Thực ra Bói Kiều cũng không đơn giản chút nào nếu theo sách vở. Cũng vì không đơn giản, nên lũ sinh viên chúng tôi “đơn giản hoá” theo cách chúng tôi: Để ngay ngắn cuốn Kiều trước mặt rồi chấp tay thành tâm khấn nguyện cụ Tiên Điền.  Xưng tên họ, bày tỏ điều muốn biết ở tương lai, hay gì gì đó…, nói gì cũng được, nhưng câu cuối phải là: “Con xin chọn hai dòng 11,12 (thí dụ vậy) từ trên đếm xuống. (hay từ dưới đếm lên tuỳ thích), xin cụ chứng minh.”

Rồi người muốn bói, dùng ngón tay cái  “rẹt rẹt” vào những trang Kiều như “bác thằng bần” “rẹt, rẹt” bài vậy! Xong bấm vào một chỗ tuỳ thích, rồi đếm số dòng mà đã “nguyện” lúc nãy. Việc cuối cùng là đọc lên hai dòng đó, tức hai câu lục bát, cho mọi người cùng… “bàn”!

“Bàn Kiều” vốn cùng huyết thống với “bàn xâm”, “bàn số đề”. Nó lắt léo như cái lưỡi không xương của “thầy bàn”, và rất đúng sau khi… đã có kết quả!

Phương pháp  Bói Kiều của chúng tôi đơn giản như vậy. Không cần âm dương ngũ hành, không cần thái cực lưỡng nghi mà đúng phong phóc (?). Xin kể ra đây những linh nghiệm có thể nói là  vô cùng. (còn những lần trót lớt xin ém lại!).

Tâm Cận là người chế ra lối bói Kiều nầy, và cũng là người… “khai bói” đầu tiên. Số là một lần nó bị mất cái bóp, trong đó chứa nhiều giấy tờ tuỳ thân, mà quan trọng nhất là giấy hoãn dịch (tạm hoãn nhập ngũ), tờ giấy tối quan trọng của thanh niên trước năm 1975. Mất nó , thì mặt thất thần, nhăn nhó chẳng khác “mặt mất sổ gạo” thời bao cấp! Bí quá, nó bèn “Bói Kiều” như nói ở trên, và được cụ Tiên Điền phán:
“Một vùng cỏ mọc xanh rì,
Nước ngâm trong vắt, thấy gì nữa đâu!”

Cà bọn trong phòng trọ cười rần:

- Đúng rồi! Đúng rồi! Hay quá! “Thấy gì nữa đâu” là mất tiêu thiệt rồi!

Một  “thầy bàn” nghiêm nghị bảo:

- Mầy nhớ lại coi mầy có chui vô chỗ rậm rạp nào, mà kế bên có khe nước không?

Lại cười rần, “thầy bàn” đạo mạo:

- Nghĩ bậy! Ý tao nói nó có làm rớt ở lùm cây nào gần bờ hồ, bờ ao gì không?

Như được chỉ điểm, Tâm Cận không nói không rằng, vội lấy xe, hấp tấp đạp đi. Khi về, trình cái bóp cho  mọi người xem với vẻ mặt tươi rói. Cả bọn lao nhao:

- Đâu vậy? Đâu vậy? Hay quá ta!

Tâm Cận, vừa thở, vừa nói, vừa cười toe toét:

- Ngay chóc chỗ bụi rậm và… kế bên vũng nước …tiểu!

Cả phòng ôm bụng cười lăn; một thằng:

- May mắn là không có cha nào “tiểu đường” ngay đó như mầy!

Tiếng lành đồn…sang các phòng bên. Quyển Kiều của Tâm Cận trở thành bảo bối! Sau nó “làm giá”, bảo ai muốn bói  vì chuyện gì  thì phải nói cho mọi người đều biết, nó mới cho mượn! Thâm tâm nó muốn ai cũng biết, để “bàn” cho vui. Thực lòng chúng tôi cũng không tin lắm, phần lớn là tìm chút an ủi, và mua vui cho đở nhớ quê, nhớ cha mẹ. Thế mà phần nhiều “quẻ” lại trúng bon! (thực ra chỉ là xác suất “xấp ngữa” - một trên hai, nhưng nhờ “bàn”, nên mọi việc đều ứng nghiệm…sau chuyện đã rồi! Cũng như “bàn” số đề: “Xời ơi! Nằm chiêm bao ngay chóc, mà lại không mua!”). Đám con gái ca tụng hết lời, rủ rê thêm nhiều tín hữu, và: “Quyển (Kiều) của thằng (Tâm) Cận mới… linh!”(!)

Sự “ứng nghiệm” không sao kể hết, và cũng không thể nhớ hết trong mấy năm đại học. Duy có một lần, mà trong bọn chúng tôi chắc ít ai quên:

Dung Vẹo và Hà Chằn từ cuối dãy, xâm xâm vào phòng chúng tôi. Đã biết “luật chơi”, Dung Vẹo vẹo:

- Anh Tâm làm ơn cho em mượn (quyển Kiều), để em coi tình duyên ra sao. Hì,hì!!

Sau khi làm xong thủ tục đầu tiên, cuối cùng cụ Tiên Điền phán:

“Rõ ràng trong ngọc trắng ngà,
Làu làu đúc sẵn một toà thiên nhiên”

Dung Vẹo đỏ mặt:

- Sao kỳ vậy nè ? Lạc quẻ rồi! Lạc rồi!

Một “thầy bàn”:

- Sao lại lạc? Đúng bon bon rồi còn gì? Nè! Tình duyên thì phải có trước, có sau. Trước “như vậy” thì trúng quá rồi. Hi, hi…xin lại quẻ nữa cho biết tương lai đi!

Dung Vẹo nghe theo, xin lại lần hai:

“Thôi rồi một đoá trà mi…”

Dung Vẹo ngưng đọc, mặt úa như chiếc lá. cả phòng cười vang, bởi ai cũng biết câu sau là:

“Con ong  đã tỏ đường đi lối về!”

Dung vẹo rơi nước mắt, nghẹn ngào: “ Sai rồi! hu hu!”. Trong phòng ai cũng ân hận, im lặng. Hà Chằn tức giận:

- Để tôi! Tôi xin một quẻ, cũng tình duyên đó. Chọn hai câu đầu trang nghen.

Rồi bài bản khấn vái. Trang Kiều lật ra, đột nhiên Hà Chằn gấp lại mạnh, rồi “vèo” một cái về phía Tâm Cận, vừa lôi tay Dung Vẹo, vừa bước nhanh ra cửa, vứa nói:

- Bá láp! Về Dung!

Cả phòng ngơ ngẩn, không biết cụ Tiên Điền phán thế nào mà Hà Chằn giận đến như vậy? Mấy ngày sau chúng tôi mới biết, đó là:

“Màu hồ đã mất đi rồi,
Thôi thôi vốn liếng đi đời nhà ma!

Quẻ của Hà Chằn, cũng là quẻ cuối cùng!

Kha Tiệm Ly

Nguồn: Từ email của TG KTL gửi lamngoc
NM cảm ơn Kha huynh đã gửi tặng một truyện vui


Chủ Nhật, 27 tháng 7, 2014

THƠ ĐƯỜNG XƯỚNG HỌA -LÊ ĐĂNG MÀNH VÀ CÁC THI HỮU








TÌNH THƠ
         Thỉnh họa

Gặp khách tri âm sợ chóng già
Kéo thời gian lại muốn đừng xa
Bao phen mắt ngóng bàn trơ bút
Mấy bận tay
đưa ấm nguội trà
Những ước tương phùng nghiêng túi rót
Hằng mơ hội ngộ cạn bầu pha
Chỉ cần ngõ trúc tao nhân gọi
L
ãm Nguyệt Hiên* vui đón rộn nhà

                        LÊ ĐĂNG MÀNH
*Nhà LĐM

Mời truy cập đường link này để xem thêm nhiều bài họa mới của các thi hữu Cảm ơn

http://ledangmanh.blogspot.com/2014/07/tinh-tho.html


                


                                                     TÌNH THƠ

                                                      Chớ sợ thời gian chớ sợ già
                                                      Gặp người tri kỷ thấy đâu xa
                                                      Thơ văn đồng cảm vui ngòi bút
                                                      Bầu bạn tương thông ấm chén trà
                                                       Ngắm bóng yên hà thêm hứng thú
                                                      Cạn dòng tâm sự  chẳng phôi pha
                                                      Người về nhớ khách tao nhân mãi
                                                      Lãm Nguyệt Hiên  đây một mái nhà

                                                         NHÃ MY



  TÌNH THƠ
         Thi nhân lãm nguyệt trước hiên nhà
         Gió thoảng hương lài sương khói pha
         Ngõ trúc trăng lồng duyên văn bút
         Hiên thơ gió thoảng vị thanh trà
         Thời gian tâm tưởng như ngưng đọng
         Khoảng cách nhân tình chẳng ngái xa
         Thế thái vô thường như thị hiện
         Tình thơ bất luận trẻ hay già

                                       LÊ VĂN THANH


VỊNH LÊ ĐĂNG MÀNH

Quãng Trị quê tôi có cụ già
Hữu hương tầm xạ tất bay xa
Trăm dòng suối đẹp nằm trong bút
Một áng trăng thanh đọng ấm trà
Hứng chí cầm bình tay tự rót
Bất thần xuất ý sắc trời pha
Đăng Mành thi sĩ thiên tiên gọi
Lê họ tao nhân khách hỏi nhà

    CHÂU THẠCH
     ( Đà Nẵng)



BẠN THƠ GIÀ


Tương đồng hoài mộng bạn thơ già!
Cảnh gió diều tung chớ ngại xa
Cái kiếp thi nhân tình nghệ sĩ
Nội tâm hảo ý kể chi trà
Mấy mùa trang trải âm thầm đợi
Một cuộc tương phùng thoải mái pha
Suối cũ Đăng Mành - Mình hẹn ước
Nay mai hội ngộ tại quê nhà!
           
      TRƯƠNG VĂN LŨY




TÌNH GIÀ


Vui cùng bọn trẻ sẽ lâu già?

Nếu bước chung đường chẳng thấy xa.

Chỉ ngại TÌNH THƠ không cốc rượu

Còn lo ẩm thực thiếu chun trà.

Thôi ai ngỡ tưởng đời là ảo
Để kẻ thầm mơ sống cứ pha.
Thế sự thay dần già hóa trẻ
Xem chừng chuyện lạ ở bên nhà.
HẢI RỪNG
28/7/201



-- 

Thứ Bảy, 26 tháng 7, 2014

VỀ DƯỚI BÓNG QUÊ nhạc: NGUYỄN BÁ VĂN, lời: TRẦN TƯ NGOAN




VỀ DƯỚI BÓNG QUÊ
NHẠC: NGUYỄN BÁ VĂN
LỜI: TRẦN TƯ NGOAN
HÒA ÂM: TRẦN NHÀN
CA SĨ: CHÂU THÙY DƯƠNG
VIDEO CLIP: NGUYỄN BÁ VĂN


Thứ Sáu, 25 tháng 7, 2014

THƠ TÂN HÌNH THỨC

 Lời thưa:

Đây là tài liệu từ giấy báo Tân Hình Thức số 4 do nhà thơ Hạc Thành Hoa gửi qua email lamngọc
NM xin đăng lại để giới thiệu  về một thể thơ mới và xin cảm ơn thi sĩ Hạc Thành Hoa đã gửi liên tiếp các số giấy báo Tân Hình Thức để chia xẻ
(tài liệu khá dài NM chỉ copy một phần )

            ***********************************************************************
 Báo Giấy • Tháng 7 năm 2014 • Năm thứ 1 • Số 4
Email: baogiaytanhinhthuc@yahoo.com • www.thotanhinhthuc.org
P.O. Box 1745, Garden Grove, CA 92842___________________________________________________________________________
Thư Tòa Soạn
Với thơ, lời và chữ có thể mất đi, nhưng ý nghĩa còn lại. Thơ Tân hình thức Việt, với cách diễn đạt ý tưởng liền lạc là phương pháp chuyển tải tư tưởng hiệu quả, hơn hẳn những thể loại thơ khác. Vấn đề là những nhà thơ có tư tưởng để chuyển tải hay không. Văn học, bước vào thế kỷ 21, chắc chắn sẽ khác với thế kỷ 20. Với thơ, sau cuộc khủng khoảng về thể thơ vào thập niên cuối thế kỷ 20 ở phương Tây, sẽ là hành trình tư tưởng của thế kỷ 21, vì toàn cầu hóa, những nền văn hóa khác nhau có nhu cầu cất tiếng nói trong một thế giới đa văn hóa. Nhưng thơ Việt đang ở đâu trong hành trình đi tới này? Thơ vần điệu là một thể loại thơ truyền thống, có giá trị truyền thống, không phải bàn nữa. Thơ Tân hình thức Việt đã có lý thuyết và tiến trình hình thành, cũng không phải bàn nữa. Chỉ còn lại thơ tự do Việt? Kể từ thập niên 1960, thơ tự do, vì không kinh qua bất cứ một tiến trình thơ nào, nên dễ rơi vào ảnh hưởng mơ hồ của những chủ thuyết văn hóa: thập niên 1960, với chủ nghĩa hiện sinh, siêu thực, thập niên 1980 với chủ nghĩa hậu hiện đại. Thơ trở thành phương tiện phát ngôn của triết lý, và không còn khả năng chuyển đổi hay tiếp nhận sự chuyển đổi. Và khi những chủ thuyết đó lụi tàn, thì thơ trở thành nạn nhân của chính nó, dậm chân tại chỗ, và không còn biết nơi nào để đến. Nhìn lại thực tế chính trị hiện nay, những cuộc chém giết man rợ của những chiến binh Hồi giáo cực đoan, và mới đây cuộc xâm lược thô bạo của Trung quốc đối với Việt nam, chứng tỏ một nửa nhân loại đang rơi vào vùng tối của nền văn minh. Văn học và thơ phải là những bộ môn độc lập, chuyển tải tư tưởng, đẩy lùi bóng đêm để hướng tới tinh thần nhân bản, và những giá trị nghệ thuật, chứ không phải chỉ lập lại những tuyên ngôn xưa cũ, cách nay cả thế kỷ, thời của những đa đa, siêu thực. Trong tình thế đó, thơ Việt đang đánh mất đi cơ hội để thể hiện sức mạnh của thơ, và đành phải chờ đợi những thế hệ mới hơn, khi những tâm thức cũ đi vào quá khứ, đóng lại cánh cửa thế kỷ 20.
Thiền Đăng
BÓNG
Cái bóng nọ cái bóng
của người đàn ông lại
gần cái bóng kia cái
bóng của người đàn bà
hai cái bóng kia cái
bóng của người đàn bà
vàbóng của người đàn
ông hai cái bóng ở
trên tường gần nhau thật
gần như hai người gần
nhau thật gần ởtrên
giường bóng của chiếc giường
bất động ởtrên tường
như hai cái bóng bóng
người đàn bàbên bóng
người đàn ông bất động
ởtrên giường hai cái
bóng bất động người đàn
ông vàngười đàn bà
gần thật gần bất động.


Thơ • 2
Chu Thụy Nguyên
MỘT ĐOẠN VỀ CON SÓI CÁI
Nó gánh đôi nước trĩu nặng phun
Bắn lè tè bốn bên đáy thùng
Rỉ sét da nó khen khét nắng
Nó vận hai ống quần khỏi đầu
Gối lộ cặp giò trắng phau rươn
Rướn lông đen mồ hôi nó luôn
Rịn thành những hạt tròn nhỏ lấm
Tấm trên chiếc môi phơn phớt râu
Tơ lấm tấm trên hai mi mắt
Cặp vú nó nở nang đong đưa
Theo nhịp bước cứ thoăn thoắt dịu
Quặt đánh quằn cái đòn gánh trên
Vai vậy mà gương mặt nó luôn
Sáng đẹp gánh nước mướn nhưng da
Nó không đen gánh ngày này qua
Ngày nọ gánh từ con lộ này
Qua con hẻm kia thiệt tình nó
Có nhan sắc thiệt tình vóc dáng
Nó nhìn riết rồi lòng mình cũng
Cạ cựa râm ran bắt ra ngồi
Quán cà phê hoài bắt muốn nhìn
Hoài đôi bắp chân trắng muốt săn
Cứng bắt muốn ngắm nghía hoài cặp
Vú căng đong đưa kẽo kẹt vậy
Mà hổng hiểu sao lũ trẻ khu
Trên xóm dưới mắc gì cứ gọi
Nó là con sói cái con người
Ta đẹp nước đẹp cái như vậy
Sói chỗ nào thiệt tội nghiệp con
Nhỏ gánh nước mướn nuôi bà mẹ
Mù gần chục năm rồi còn gì
Chỉ nghe nói đêm đêm cơm nước
Xong nó quất đồ bộ mỏng dính
Vô nhìn con nhỏ ngộ hết biết
Nó rà theo mấy chiếc xe tải
Đậu ven lộ nghe nói mấy bác
Tài kéo nó lên thùng xe thả
Bạt xuống làm tình tới sáng đêm
Nay tài này mai tài kia có
Lẽ cái giống thèm trai bộn vậy
Nên nó mới có hỗn danh sói
Cái chăng? …
Xuân Thủy
BUNG CỞI
Bung bung cởi những mối
tơ vò võ biết bao
năm tháng trời xoắn lại
vì đâu đó không còn
trong lành ...
Khi đó có những người
lặng thầm cởi từng nút
từng nút nhỏ trong mối
tơ rối tinh rối nùi
có những ...
Người đứng ngoài nhìn sự
sống nổi trôi con nước
điêu linh phận người trôi
nổi cảnh dở khóc dở
người đứng ...
Sau sâu trong bóng tối
mờ ngọn đèn leo lét
đoàn tàu thời đại đen
trùi trũi xình xịch sâu
sau người ...
Bung cởi con trăng đầu
súng trăng treo đầu cơn
gió làn mây làn mây
bay ...
08/5/2014
3 • Tân Hình Thức
Biển Bắc
T / RỪNG NGƯỜI
Cô còn nhớ lần đầu
khi bước xuống đường đời
đã hỏi cô như vậy trong
buổi sáng nay khi cô
Bước xuống đường trời lả
hơi sương tình cảnh khi
đó cũng y hệt bây
giờ một rừng người từng
Người như những làn cây
ẩn hiện lờ mờ như
số phận của từng người
giữa rừng người mà dấu
Vết lần đầu là những
viên sỏi không nuôi sống
được một thời còn lần
sau là những mẩu vụn
Bánh khiến lạc lối cả
một đời rồi cô còn
nhớ lần đầu khi bước
xuống đường đời cô đã
Hỏi số phận mong mỏi
những điều gì ở nơi
cô mà số phận chỉ
vòng vo hỏi ngược lại
Rằng cô mong mỏi những
điều gì nơi số phận
mình khi bước xuống đường
đời lại hỏi cô như
Vậy trong buổi sáng nay
khi cô bước xuống đường
đời bước vào rừng người
bước đi với từng người
(cuối 4, không 14)
Hồ Đăng Thanh Ngọc
NGHE NHẠC PAUL MAURIAT
ria mép ông cũng rung lên đánh
nhịp theo đôi tay giữ nhịp tài
hoa và những âm giai từ ánh
mắt của ông thoát ra bay lên
tầng trời bay vào cõi mơ tôi
lay động đám mây cao những sợi
dương cầm gõ lên vầng trán những
đỉnh núi vẫy gọi những triền đồi
trôi đi những lâu đài cổ kính
ngồi đọc lại trang tiểu thuyết của
Victo Hugo những rừng thông
đong đưa những nỗi buồn dịu nhẹ
những mặt hồ phơi niềm mong nhớ
ra hong trước gió và nắng những
cồn cát ngủ say trong mắt con
chồn tôi chui vào đám rong nào
đó nghe tiếng vỗ tay và những
dòng sông bật khóc nước mắt xanh
Nguyễn Thói Đời
NHIỀU
Nhiều khi muốn nói nhiều nhưng
không còn nhiều lời để nói trong khi
còn quá nhiều suy nghĩ mà
chỉ biết lặng im trong căn phòng quá
nhiều bóng tối ngoài phố phường
quá nhiều ánh đèn đêm nay hội hè
ở một đất nước quá nhiều
hội hè để khỏa lấp đi quá nhiều
nước mắt tôi hay một mình
vì đã đi qua quá nhiều niềm vui
phù phiếm giả tạo quá nhiều
điều muốn nói mà không có nhiều lời
để nói tôi đã ngồi im
quá lâu trong căn phòng nhiều bóng tối
30/10/2013Thơ • 4

Khế Iêm
LỬNG LƠ
Vâng nàng không phải là
giấc mơ viển vông nàng
là người tù chung thân
trong thế giới giấc mơ
và tình huống bây giờ
giấc mơ không còn dáo
dác tìm nàng mà bình
thản đến độ dửng dưng
đứng ngoài lề đường làm
như chẳng có chuyện gì
xảy ra chắc hẳn vì
giấc mơ biết rằng nàng
không thể nào thoát khỏi
và sẽ trở về sẽ
trở về khi mà đâu
đâu cũng có tai mắt
của giấc mơ vả chăng
giấc mơ đã từng ở
trong nàng và biết rất
rõ mọi chi tiết về
đời nàng nàng chạy đâu
chạy đâu ngoại trừ ẩn
náu trong lãnh địa của
trống rỗng mà trống rỗng
thì chưa bao giờ chứa
chấp ai không phải là
trống rỗng và nàng không
thể và dĩ nhiên cũng
không muốn trở thành
trống rỗng vì như thế
nàng không còn là nàng
nàng là trống rỗng nàng
chỉ có thể là nàng
nếu nàng sống trong thế
giới của giấc mơ và
mặc dù nàng vẫn biệt
vô âm tín nhưng ai
cũng có thể đọc thấy
hình dạng nàng lửng lơ
giữa đường ranh giấc mơ
và không–giấc mơ còn
giấc mơ thì đang ngó
quanh lưỡng lự không biết
phải bước về hướng nào.
* Giấc mơ biểu thị cho ước muốn chỉ là ước muốn của cuộc đời, còn trống rỗng biểu thị cho ký hiệu, không có bản chất người, theo Roland Barthes.
Hường Thanh
TÔI MUỐN LÊN HUẾ
Chưa từng bước chân bước đến để
nghe Huế thật cảm giác thật chưa
từng trong tôi chưa bao giờ nào
được nhìn thấy bằng mắt thật về
những mùi hương của Huế nơi Huế
mang hình ảnh cố đô những đình
đền cũ kỹ mang cũ kỹ vào
mùi hương của Huế nơi Huế
mà con sông có cây cầu bắt
qua cây cầu chưa lần nào tôi
đi trên ấy chưa lần nào cây
cầu ở lại dưới dấu chân tôi
Tất cả những chưa bao giờ chưa
từng chưa lần nào đã làm tôi
đang nghĩ về người con gái người
mà Huế gói gọn trong tâm hồn
người con gái ấy màu tà áo
bay trên đường bên những đình đền
cũ kỹ những mùi hương cũ kỹ
mà tôi chưa từng bao giờ ngửi
Tôi muốn lên Huế …
4.6.20145 • Tân Hình Thức
MỘT KỶ NGUYÊN MỚI TRONG THƠ
_________________________________
Angela Saunders
Thơ đã là một đường lối để đưa truyền thống, những câu truyện, và văn hoá từ thế hệ này sang thế hệ khác. Thơ được nghĩ là có trước chữ viết như một đường lối để giúp kể một câu truyện trong một cung cách vừa làm vui tai và dễ nhớ. Lịch sử thấm nhuần đầy những thí dụ về sự kể truyện bằng thơ như là Sử thi Gilgamesh. Người ta tin rằng sử thi này kể câu chuyện của nhân vật trong Kinh thánh [Do thái giáo và Kitô giáo] là Noah [người đã dùng con tàu để cứu tất cả các nòi giống trên trái đất qua trận đại hồng thuỷ] xuất phát ở vùng Mesopotamia [tức Lưỡng hà châu, là Iraq hiện nay] khoảng ba ngàn năm trước Công nguyên. Sử thi cổ nhất nước Anh là Beowolf, được xem là viết giữa khoảng thể kỉ thứ VIII và thế kỉ XI, là truyện kể gồm 3.182 dòng về một chiến sĩ vĩ đại đã đánh bại con quái vật Grendel và cứu được đất nước của chàng. Trong lịch sử cổ đại, Thơ luôn luôn là một đường lối để biểu hiện những tình tự và tình yêu vĩ đại. Ở Istanbul, người ta đã tìm thấy một tấm bảng bằng đất sét nung cổ xưa của Sumeria với một bài thơ tình trên đó mô tả những tình tự về khát khao giữa một nữ tế mời một nhà vua vào phòng khuê của nàng. Lịch sử cũng cho thấy rằng thơ cũng đã được sử dụng để phân tích và phê phán về đấu trường chính trị. Nhà thơ lừng danh Trung quốc là Lí Bạch đã dùng thơ để giúp vui hoàng đế [Đường Minh hoàng, đời Đường, thế kỉ thứ VIII] về những sự kiện đương thời và chính trị, trước khi ông bị bãi xuất khỏi triều đình vào năm 744. Từ thế kỉ thứ IV qua thế kỉ thứ VII, Thơ bắt đầu việc chuyển tiếp từ sự kể chuyện bằng miệng sang lời được viết ra thành văn tự. Cuộc vận động nhiều thế hệ này đã ảnh hưởng lên tác phẩm của những thế hệ tương lai. Thơ, bây giờ được hình thức hoá thành văn tự, đã trở thành phần tử của lịch sử con người; mang tính phi thời gian trong những truyện kể và những tư tưởng được rao truyền, cho phép tương lai một thoáng nhìn vào những kho báu của quá khứ.
Nhà triết học và toán học của Hi lạp cổ đại là Plato (439–347 tr. CN) đã có định nghĩa và công thức riêng cho thơ. Ông chỉ ra rằng các nhà thơ là một sự đại diện cho con người trong hành động, hoặc những hành động của chính họ hoặc những hành động bên ngoài họ. Ông cũng tiếp tục giải thích rằng các nhà thơ có một xung động để thông giải những tình tự và hậu quả của những hành động kia lên những tình tự của họ. Mặc dù Plato không ưa nghệ thuật thơ, sự thông giải của ông hoàn toàn là chuẩn xác. Thơ bất kể thuộc kỉ nguyên nào, ngôn ngữ nào, hoặc hình thức nào đều là một sự đại diện về thị giác cho những trầm tư sâu thẳm nhất của con người. Những cảm xúc và những tình tự mà thơ khơi gợi vượt thoát ngôn từ thuần tuý, cho phép người đọc trở thành phần tử thiết thân với trái tim của nhà thơ. Điều này đã là như vậy qua suốt thời gian. Nhiều phong trào khác nhau đã từng xảy ra để nhìn nhận và tẩm đượm các dạng thức và thể thức (patterns & formalities) trong đường lối mà những tình tự này được đặt vào trong những đoạn thơ. Những phong trào này có thể xếp loại như: (1) những khởi đầu của thơ trước năm 100 Công nguyên; (2) thời trung cổ từ khoảng năm 100 CN đến năm 1500; (3) Kỉ nguyên Tân Thế giới từ 1500 đến 1650; (4) kỉ nguyên tiền hiện đại từ 1650 đến 1800; (5) kỉ nguyên của chủ nghĩa lãng mạn từ 1800 đến 1900; (6) và kỉ nguyên của chủ nghĩa hiện đại trong thế kỉ XX.
Nghiên cứu gợi ý rằng những thay đổi trong truyền thống xảy ra giữa các thay đổi về xã hội và kinh tế trong xã hội. Đi lùi về những cội rễ của sự thay đổi của thơ, chúng ta có thể thấy rằng những sự khởi đầu của việc hình thức hoá Thơ • 6

thơ (poetic formalization) xảy ra trước năm 100 tr.

 CN. Khi nhìn vào tuyến thời gian của những
 phong trào văn học, người ta có thể ghi nhận rằng

trong lúc những sử thi Illiad, Odyssey của Homer

 đang hình thành những cơ sở về giáo dục ở Hi lạp

 Cổ đại, thì Trung quốc đang khởi đầu những truyền thống văn học

qua thơ trữ tình, trong tập

Thi kinh. Ấn độ lúc đó đang trải qua thời đại Anh hùng từ đó xuất phát những giá trị cốt lõi của Ấn giáo như được trình ra trong những

bộ sử thi 
Mahabharata và Ramayana. Cũng vào khoảng thời gian này, sự sụp đổ của Đế chế La mã xảy ra, xuất phát từ đó nhà thơ Ovidius khởi lên mang lại những hình thức thơ như là song cú bi ca (elegiac couplet), là hai dòng thơ gồm sáu cước và năm cước (hexameter & pentameter). Những tác phẩm của ông được coi là trong số những ảnh hưởng lớn nhất lên những Nhà thơ phương Tây.
Sau những khởi đầu này, chúng ta thấy thời Trung cổ phát khởi từ năm 100 CN đến khoảng 1500. Trong suốt thờ kì này, thời đại kinh điển của Ấn độ phát khởi, mang theo những hình thức kavya của thơ: sử thi triều đình, thơ trữ tình ngắn, thơ tự sự, và kịch thơ. Mẫu hình thơ này bàn tới những lí tưởng phổ quát. Trong suốt thời kì này, văn viết Trung quốc trở nên được phát triển cao độ và Thơ trong Triều đại nhà Đường nở rộ và nhấn mạnh vào lịch sử kinh điển và văn hoá. Những phong cách văn học bằng tiếng Arabic bắt đầu nở rộ khi những hình thức mới bắt đầu hiện xuất: thơ tứ cú, thơ huê tình, và những bài thơ tự sự. Bên trong Châu Âu, thời kì kinh điển cũng bắt đầu hình thành. Những tác phẩm như là Beowolf (trong tiếng Anh) Divina Commedia (trong tiếng Ý) hiện xuất khi những tuyến phân chia quốc tế bắt đầu nhạt nhoà, mang theo với nó trữ tình tình ái và những khởi đầu của thời Phục hưng của nước Ý. Trong suốt kỉ nguyên văn học này, Nhật bản bắt đầu kết hợp quá khứ với hiện tại cùng với những tiếp nối của những bài thơ trong tác phẩm Kokinshu (Cổ kim tập), trở thành không chỉ là tuyển tập các bài thơ, mà là một sự kết hợp với cái xưa để trở thành một cái gì đó mới. Về phía Nam, Ấn độ bắt đầu sử dụng thơ trữ tình để biểu hiện mối quan hệ giữa các tự thân và một sự tín mộ đối với một thần linh, tức là thơ sùng mộ (bhakti).
Vào khoảng năm 1500, chúng ta thấy một sự thay đổi xảy ra vòng quanh thế giới khi thời Phục hưng khởi sự diễn ra và “Tân thế giới” [tức là Châu Mĩ] được khám phá. Đây là một thời gian của tiến bộ khoa học và sự khám phá ra các lục địa của Châu Mĩ. Thơ bắt đầu trở nên được phong cách hoá và kịch tính hoá khi các nghệ thuật thị giác và các hình thức văn học chiếm lấy trung tâm sân khấu. Những nền văn hoá của Hi lạp và La mã Cổ đại trở thành được tái khám phá [qua sự trung gian lưu giữ và truyền bá của những tín đồ đạo Islam trong cả ngàn năm khi văn hoá Hi lạp – La mã cổ đại bị cấm đoán và xao nhãng bởi giáo hội Kitô] và những giá trị truyền thống [của Kitô giáo trong hơn ngàn năm] bị chất vấn. Những bài thơ mang một trạng thái cảm xúc, gần như tập trung vào tự thân, thay thế cho cái nhìn kinh điển trông vào xã hội, kể lại những câu truyện, và trao truyền những giá trị qua văn vần. Dạng thức iambic pentameter tức là câu thơ gồm năm cước (pentameter), mỗi cước gồm hai âm tiết đối nhau được nhấn hoặc không được nhấn (iambic foot), Trung quốc dịch là “trường đoản cách” hoặc “ức dương cách” trong ngũ âm bộ thi] trở thành một hình thức phổ thông trong suốt thời gian này cùng với hình thức sonnet tức là thơ mỗi bài mười bốn hàng được viết trong cách ngũ âm bộ, với những bình diện phức biệt về gieo vần. Shakespeare được biết về việc sử dụng ngũ âm bộ thi trong việc viết của mình. Ông cũng nổi tiếng với thể thơ không vần, theo lối viết trôi chảy, không gieo vần. Hình thức thơ này sẽ nhạt nhoà đi về tính phổ thông mãi cho tới khi được phục hoạt lại vào giữa thế kỉ XVIII nhờ những dạng thức được phong cách hoá cao độ xuất hiện trong kỉ nguyên ánh sáng.
Kể từ kỉ nguyên ánh sáng (the enlightenment era), còn được biết dưới tên là thời đại của lí trí (the age of reason), (1650 –1800), cho tới kỉ nguyên hậu hiện đại ngày nay của chúng ta, các nhà thơ đã thử nghiệm với hình thức và những yếu tố suốt khắp thế giới. Những quy ước về văn học (quy luật/ rules, ngữ pháp/ grammar, hình thức/ form) được tiêu chuẩn hoá khi những người viết bắt đầu thiết lập những hình thức mới và truyền thống. Những nhà thơ từ kỉ nguyên ánh sáng bắt đầu chú tâm vào những chân lí và trách nhiệm đối với con người đồng loại khi 7 • Tân Hình Thức
kiến thức về những định luật khoa học và chủ nghĩa nhân đạo (humanitarianism) bắt đầu đứng vững.
Kỉ nguyên này được tiếp nối bằng những nhà thơ siêu hình và lãng mạn, bắt đầu đi sâu vào cái không được nhìn thấy, cõi tự nhiên, những tình tự, những cảm xúc, và tâm linh con người bên trong thơ. Phong trào này đã dẫn lối tới sự tự do nhiều hơn trong biểu hiện thi ca nghệ thuật.
Vào cuối thế kỉ XIX, thơ tự do (tiếng Pháp là vers libre, hay được dịch sát chữ ra tiếng Anh là free verse), trở thành một phong trào ở nước Pháp. Walt Whitman, một người học tập thơ tiếng Pháp, được biết rộng rãi là đã “sáng tạo” hình thức này. Ông sử dụng sự tinh tế, không gian, và vận động với những tiết vận và những bài ca bên trong thơ của mình. Trong khi ông công khai bị các nhà thơ bạn phê bình về sự thiếu hình thức, văn viết của ông cung cấp một sự đoạn tuyệt với cái truyền thống và một vận động vào một kỉ nguyên mới cùng với một đường lối mới để suy nghĩ về thơ nói chung. Những kỉ nguyên hiện đại hơn của thơ có thể được quy chiếu như thời gian của những “chủ nghĩa” – Romanticism / chủ nghĩa Lãng mạn, Naturalism/ chủ nghĩa Tự nhiên, Symbolism/ chủ nghĩa Biểu tượng hoặc Tượng trưng, Surrealism/ chủ nghĩa Siêu thực, Transcendentalism/ chủ nghĩa Siêu thoát. Trong suốt lịch sử, những hình thức đa phức về văn xuôi đã được phát triển và sử dụng. Với những phạm trù về các “chủ nghĩa”, thơ không được định nghĩa bằng cấu trúc của nó, mà bằng những trường phái về tư tưởng và những ý tưởng mà các nhà thơ sắp hàng theo, dựa trên thế giới quan của họ.
Hiện thời, thế giới đang chín muồi cho một kỉ nguyên mới khác về thi pháp. Đây là thời gian duy nhất trong lịch sử khi có sự tiếp cận tức khắc với những nguồn năng và những tâm trí ở mãi tận phía bên kia của hành tinh trái đất, khi các nhà thơ ở mỗi châu lục có thể gặp gỡ trong thế giới ảo để so sánh, thăm dò, và khuếch trương nhau. Các nhà thơ có sự tiếp cận tức khắc với những văn bản cổ đại xưa cũ, thơ từ những kỉ nguyên khác lâu dài trong quá khứ và với những hình thức không quen thuộc từ những nền văn hoá khác trên mạng trời vi tính (internet). Với những nguồn năng kì ảo đến thế sẵn sàng, tự nhiên là sẽ nảy sinh các nhà thơ thế giới từ ngày mai để tìm kiếm ra những ai nhìn thế giới qua những trường phái tư tưởng tương tự. Chính là qua phương tiện này đã có một sự kết nối phương Đông với phương Tây để mang lại một phong trào đang mọc lên được biết như là Chủ nghĩa Tân hình thức Việt nam (Vietnamese New Formalism). Như được ghi nhận qua suốt tuyến thời gian của thơ, những sự thay đổi nảy sinh trong suốt những thời có sự thay đổi về kinh tế xã hội và về chính trị. Vào cuối thế kỉ XX, xã hội chúng ta đã tăng gia về tính năng động. Con người đã vượt qua các đại dương và các lục địa để tái định cư cho những cơ hội tốt hơn và mới hơn. Các nền văn hoá bắt đầu hoà nhập và các truyền thống bắt đầu nhạt nhoà khi chúng ta tăng trưởng như một xã hội ảo [virtual society – do từ virtu trong tiếng Latin có nghĩa là kì tài, hoặc đạo đức chân chính; đúng ra phải nên dịch là xã hội huyền ảo hoặc xã hội đạo đức, để tránh hiểu lầm là xã hội hư ảo, không có thật]. Phong trào Tân hình thức Việt nam là một phong trào chủ ý để bảo tồn truyền thống trong khi đưa nó tiến vào thế giới mới. Chủ nghĩa Tân hình thức Việt nam có thể mô tả trong hình thức thể thơ không vần, một hình thức của thơ trong đó có một khuôn khổ có thể nhận rõ, và trôi chảy trong lúc sử dụng không gian, sự vắt dòng (enjamb­ment) để biểu hiện những ý tưởng hơn là những thi đoạn (stanza) và những sự gieo vần (rhyme). Chính thơ thổi luồng sinh khí vào sự đơn điệu thường ngày, cho phép người đọc được cuốn vào những cảnh tượng, những âm thanh, những hương vị, và những tình tự trong thế giới của nhà thơ. Việc sử dụng thể thơ không vần cho phép sự phiên dịch mở rộng trong đó sự trôi chảy của bài thơ có thể được biểu hiện một cách thích hợp khi phiên dịch. Phong trào này đã bắt đầu, làm cầu nối giữa các nền văn hoá và thời gian. Nó đang gieo những hạt giống cho một “phong trào xuyên quốc gia” trong đó thơ sẽ vượt thoát những biên giới của quốc gia và của văn hoá để trở thành một mặt trận thống nhất.
Để cho một phong trào xuyên quốc gia xảy ra, làm thức tỉnh lại thơ trong hình thức và nhiệt tình, phải có nhiều tiếng nói đồng thanh. Các Thơ • 8

thế hệ nhà thơ lớn tuổi hơn phải hợp nhất với những nhà thơ trẻ hơn, san sẻ những câu truyện và những trải nghiệm cho những đôi mắt chưa nhìn thấy. Những nhà thơ từ một xứ sở phải hợp nhất với những nhà thơ bên kia thế giới để có được một viễn kiến toàn cầu và một trải nghiệm về toàn thế giới. Chúng ta không còn là một thực thể đơn độc trong một cộng đồng đơn độc . Chúng ta đã trở thành một xã hội toàn cầu trong đó những thành đạt và những khổ nạn của thế giới đều có tác động toàn cầu. Thơ, như một chứng nhân cho sự thay đổi của xã hội, cũng phải phản ánh sự thay đổi này. Phong trào hiện được Khế Iêm và vô số nhà thơ khác đang thức tỉnh là đưa thơ vào một diễn đàn mở rộng, một diễn đàn trong đó một thực thể thơ riêng lẻ được chịu ảnh hưởng và được viết bởi vô vàn tác giả với vô vàn viễn kiến. Ý tưởng này có thể được so sánh với một quan niệm như là Từ điển Bách khoa Mở (Wikipedia), một từ điển bách khoa “thông tin” phổ thông trên mạng trời, trong đó vô vàn tác giả có thể tuyển lựa một lãnh vực tri thức và biên tập hoặc viết thông tin về một đề mục cho cả thế giới nhìn thấy. Phong trào xuyên quốc gia này là một phong trào trong đó những tiếng nói của các nhóm nhà thơ có thể đóng góp với một bài thơ để kể một câu chuyện riêng lẻ từ vô vàn quan điểm. Câu chuyện trở thành chịu ảnh hưởng không phải bởi một nền văn hoá hoặc trải nghiệm đơn độc, mà bằng một viễn kiến toàn cầu nhất trí với sự trôi chảy của xã hội. Nếu thơ đã được sử dụng trong hàng bao thế kỉ để kể những câu chuyện băng qua thời gian, vậy thế hệ chúng ta sẽ kể câu chuyện nào để trao lại cho tương lai như di sản của chúng ta? Một di sản hợp thành không phải chỉ một câu chuyện, nhưng là một chuyện kể nối qua các nhà thơ, các châu lục, và các nền văn hoá. Phương pháp Tân hình thức đang được Khế Iêm trình ra là một toan tính để làm chính điều đó. Phong trào này là một đường lối để sáng tạo một chuyện kể được thêu dệt đẹp bao gồm những trầm tư thiết thân của nhiều người khi họ biểu hiện và san sẻ thế giới chúng ta trong một bức tranh bằng lời.
Nguyên tác bằng tiếng Anh: “A New Era in Po­etry” – của Angela Saunders, bản dịch tiếng Việt: Nguyễn Tiến Văn