Giai Thoại Văn Chương :
Tứ tuyệt tuyệt vời của loạn tướng HOÀNG SÀO
HOÀNG SÀO 黄巢（820—884）người đất Oan Cú thuộc Tào Châu (thuộc Tây Nam Hà Trạch tỉnh Sơn Đông hiện nay). Ông là lãnh tụ của cuộc khởi nghĩa Nông Dân ở buổi tàn Đường; Xuất thân là gia đình buôn bán muối, thiện về nghề võ cởi ngựa bắn cung; Thuở nhỏ cũng đã tỏ ra có văn tài, 5 tuổi đã biết làm thơ, nhưng lớn lên lại thi hoài mà vẫn không đậu được Tiến sĩ. Trước cuộc khởi nghĩa của Vương Tiên Chi một năm, đất Quan Đông phát sinh đại hạn, quan lại ép dân phải đóng đủ thuế, còn phải phục tùng lao dịch. Trước cảnh sưu cao thuế nặng, ông cùng 7 anh em tập hợp những nông dân bị áp bức lại, phất cờ khởi nghĩa đứng lên chống lại nhà Đường từ năm 874 đến năm 884. Ngày 13 tháng Chạp năm 880 ông tiến quân đánh chiếm Trường An Lạc Dương, lên ngôi làm hoàng đế, xưng quốc hiệu là Đại Tề, đại xá thiên hạ. Năm Trung Hòa thứ tư (884) ngày 15 tháng 6, Hoàng Sào thua trận và chết ở Lang Hổ Cốc. Đến năm đầu Thiên Phục đời Đường Chiêu Tông, cháu của Hoàng Sào là Hoàng Hạo người tiếp tục lãnh đạo nông dân chiến đấu bị chết ở Hồ Nam mới chấm dứt cuộc nổi dậy của nông dân ở buổi Tàn Đường, và nhà Đường cũng vì thế mà suy yếu nghiêm trọng rồi sụp đổ luôn trong khoảng 23 năm sau đó (năm 907).
Theo chính sử thì Hoàng Sào mặc dù xuất thân là con nhà bán muối, lại xấu trai, nhưng văn võ song toàn, có hoài bão và có chí lớn. Trước cảnh nhiễu nhương xuống cấp của xã hội, quan lại tham ô, nông dân đồ thán của buổi tàn Đường, Hoàng Sào muốn làm môt cuộc nổi dậy để thay đổi xã hội, thay đổi cuộc sống vô vị thường ngày qua bài thơ "Đề Cúc Hoa 題菊花" như sau :
颯颯西風滿院栽， Táp táp tây phong mãn viện tài,
蕊寒香冷蝶難來。 Nhụy hàn hương lãnh điệp nan lai.
他年我若為青帝， Tha niên ngã nhược vi Thanh Đế,
報與桃花一處開。 Báo dữ đào hoa nhất xứ khai !
Có nghĩa :
- Gió tây thổi phần phật vào trong sân vườn trồng đầy hoa (cúc),
- Nhụy hoa thì rét, mùi hương thì lạnh, làm cho bướm khó mà bay đến gần.
- Năm nào đó nếu như ta được làm Thanh Đế là chúa mùa xuân, thì ta sẽ...
- Báo cho hoa cúc biết rằng sẽ được nở cùng thời cùng lúc với hoa đào !
Phần phật gió tây nở khắp vườn,
Nhụy hàn hoa lạnh bướm chê hương.
Năm nao ta được như Thanh Đế,
Cùng với hoa đào nở bốn phương !
Hoàng Sào ví mình như là hoa cúc nở trái mùa hoa, khi trời thu gió vàng hiu hắt, mặc dù màu vàng có đẹp rực rỡ, nhưng mùi hương lại toả ra trong nhụy lạnh cũng không hấp dẫn được bướm ong bay đến. Rồi ước ao là trong một năm nào đó nếu mình có quyển lực như là Chúa xuân, thì sẽ cho hoa cúc nở cùng lúc với hoa đào trong mùa xuân để so sánh xem ai sẽ đẹp hơn ai, ai sẽ hấp dẫn ong bướm hơn ai !? Qủa là có ý nghĩ ngông nghênh và một khẩu khí lớn lối của "Tha niên ngã nhược vi Thanh Đế (Năm nao ta được như Thanh Đế) muốn làm Chúa xuân, muốn làm đấng Chí tôn để thay đổi thời cuộc và để tự tung tự tác cho thỏa chí bình sinh.
Trước khi phất cờ khởi nghĩa, Hoàng Sào cũng đã từng mấy phen lai kinh ứng thí, nhưng đều thi rớt. Khoa trường thất ý lại thấy quan lại hủ bại, xã hội hắc ám, dân chúng lầm than làm cho ông càng bất mãn với sự thối nát của hoàng triều nhà Đường, nên mới mượn bài thơ vịnh hoa cúc mà bày tỏ cái hoài bão trong lòng của mình. Bài thất ngôn tứ tuyệt bất hủ《Bất Đệ Hậu Phú Cúc 不第后賦菊》có nghĩa : "Vịnh hoa Cúc sau khi thi rớt" như sau :
待到秋來九月八， Đãi đáo thu lai cửu nguyệt bát,
我花開後百花殺。 Ngã hoa khai hậu bách hoa sát.
沖天香陣透長安， Xung thiên hương trận thấu Trường an,
滿城盡帶黃金甲。 Mãn thành tận đới hoàng kim giáp.
Có nghĩa :
- Đợi đến ngày mồng 8 tháng 9 khi mùa thu đến, lúc bấy giờ...
- Sau khi hoa của ta nở rộ thì trăm hoa khác đều tàn (chết) cả.
- Mùi hương hoa (cúc) của ta sẽ vọt thẳng lên trời và thấu tận Tràng an. Và lúc đó thì...
- Cả thành khắp nơi như đang khoác lên một bộ khôi giáp bằng vàng ròng vậy !
Bài thơ được gieo vần trắc, mà lại là các vần ÁT đầy sát khí ! Hoàng Sào không nói "Cửu nguyệt Cửu" mà lại hạ câu "Cửu nguyệt Bát". BÁT vừa ăn vận SÁT với câu dưới lại vừa chỉ ý nôn nao của Hoàng Sao muốn sớm ngày thực hiện hoài bão; Không kịp đợi thêm một ngày cho đến Mồng 9 tháng 9; Chỉ đến "Mồng 8" thôi, khi hoa cúc của ta nở rộ, thì tất cả các loài hoa khác sẽ tàn lụi và... chết hết ! Và không còn phải dấu diếm gì nữa... Hoàng Sào muốn là mùi hương hoa cúc của mình xông thẳng lên trời và thấu tận đến Tràng an, để thành Tràng an như được võ trang lên bằng những bộ áo giáp màu hoàng kim rực rỡ oai hùng "Mãn thành tận đới hoàng kim giáp. Ý của Hoàng Sào là cả thành Tràng an đều là màu vàng rực rỡ khi hoa cúc khắp nơi đều nở rộ trong ngày Tiết Trùng Cửu Mùng chín tháng chín Âm lịch trong khi các hoa khác đều tàn lụi và chết sạch !
Không còn yếm thế như bài "Đề Cúc Hoa 題菊花" ở trên, ước ao cho hoa cúc được nở vào mùa xuân, mà tự hào rằng hoa cúc nở vào buổi tàn thu. Trong khi các loài hoa khác bị sương thu làm cho héo úa tàn tạ thì hoa cúc vẫn ngạo nghễ đón sương thu mà nở rực rỡ khắp nơi. Và trong công cuộc lãnh đạo nông dân đứng lên khởi nghĩa Hoàng Sào cũng đã thực hiện được ước mơ và hoài bão của mình. Đánh thẳng vào Tràng An và Lạc Dương rồi lên ngôi xưng hiệu là Đại Tề Hoàng Đế 大齊皇帝.
* Diễn Nôm :
Vì bài thơ gieo vần Trắc rất độc đáo, nên mạn phép giữ nguyên những từ đã rõ nghĩa để giữ nguyên được cái thanh điệu sắt máu trúc trắc của bài thơ :
BẤT ĐỆ HẬU PHÚ CÚC
Đợi đến thu sang cửu nguyệt bát,
Hoa ta nở rộ trăm hoa sát.
Ngất trời hương tỏa thấu Trường An,
Cả thành đều khoát hoàng kim giáp !
Lục bát :
Mồng tám tháng chín thu sang,
Hoa ta nở rộ hoa tàn trăm nơi.
Tràng An hương thấu đến trời,
Cả thành rực rỡ nơi nơi giáp vàng !
Hoa Cúc từ đời Tấn đã nổi tiếng theo với tiếng tăm cao nhã thanh khiết của Đào Tiềm là Đào Uyên Minh với các câu như "Thái cúc đông ly hạ, Du nhiên kiến Nam sơn 採菊東籬下,悠然見南山"... Cúc còn được gọi là Hoàng Hoa, nên cúc tửu là Hoàng hoa tửu, một trong "Bốn mùa ăn chơi" của người xưa là "Thu ẩm Hoàng hoa tửu, Đông ngâm bạch tuyết thi 秋飲黃花酒,冬吟白雪詩" mà. Nhưng hoa Cúc đến dưới ngòi bút của Hoàng Sào thì trở nên bá đạo sắt máu với các câu như :"Ngã hoa khai hậu bách hoa SÁT", Hoàng Sào không nói "Bách hoa TÀN" mà nói "Bách hoa SÁT" là "trăm hoa bị Tàn Sát hết"chớ không phải là "Tàn lụi"; Và "Mãn thành tận đới hoàng kim GIÁP"; Ông không nói là "Hoàng kim y" mà lại nói là "Hoàng Kim Giáp" nghe có vẽ võ biền và mạnh bạo hơn với chiếc "áo Giáp màu vàng kim" của chiến binh. Qủa là một cái nhìn vừa nên thơ, vừa độc đáo, vừa sắt máu, vừa bá đạo của một kẻ kiêu hùng, muốn bức phá vòng cương tỏa bình thường để làm nên việc lớn !
Nhưng sau khi thua trận, phải chạy trốn để ẩn danh làm hòa thượng, thì cái hào khí của kẻ kiêu hùng cũng tiêu tan và nguội lạnh trong ánh nắng chiều tà với những lời cảm khái xót xa... Ta hãy đọc bài Thất ngôn tứ tuyệt thứ ba "Tự Đề Tượng 自題像" của ông thì sẽ rõ :
記得當年草上飛， Ký đắc đương niên thảo thượng phi,
鐵衣着盡著僧衣。 Thiết y trước tận trước tăng y.
天津橋上無人識， Thiên Tân kiều thượng vô nhân thức,
獨倚欄干看落暉。 Độc ỷ lan can khán lạc huy !
Có nghĩa :
- Nhớ những năm xưa (cửi ngựa) lướt bay trên cây cỏ, giờ thì...
- Áo giáp sắt mặc xong rồi phải đổi mặc cà sa của thầy tăng.
- Đứng trên cầu Thiên Tân mà không có ai nhìn ra ta nữa cả...
- Một mình tựa lan can cầu mà nhìn ánh nắng chiều rơi rụng !...
Nhớ thuở năm xưa lướt cỏ cây,
Cà sa thay giáp sắt rồi đây.
Thiên Tân cầu lớn không người biết,
Chiều xuống một mình ngắm bóng mây !...
Lục bát :
Cỏ xưa ngựa lướt băng băng,
Nay thì giáp sắt thay bằng cà sa.
Thiên Tân cầu lắm người qua,
Một mình thơ thẩn ngắm chiều tà rơi !
Có thuyết cho là khi bại binh thì Hoàng Sào tự vận để đứa cháu kêu bằng cậu là Lâm Ngôn; Có thuyết cho là người cháu ruột kêu bằng chú là Hoàng Mẫn; đem đầu của mình nộp cho tướng nhà Đường để lãnh thưởng; Cũng có thuyết cho là ông qui ẩn và tu ở trong chùa như bài thơ nêu trên để càng thắm thía hơn với một đời kiêu hùng dũng mãnh rồi rốt cuộc cũng như ánh nắng chiều dần tắt dưới chân cầu, hào khí một đời cũng theo dòng nước cuốn trôi xuôi...
Nên chỉ có "hai bài thơ tả hoa cúc" nêu trên là chắc chắn của Hoàng Sào làm vì có trong "Toàn Đường Thi Tập"; Còn bài số ba đang còn trong tra cứu tranh luận. Về bài "BẤT ĐỆ HẬU PHÚ CÚC 不第后賦菊" độc đáo cuả Hoàng Sào thì sau nầy được Minh Thái Tổ Chu Nguyên Chương 朱元璋 mượn ý mượn lời làm một bài "Vịnh Cúc Hoa 咏菊花" cũng tương tự như thế :
百花發時我不發。 Bách hoa phát thì ngã bất phát,
我若發時都駭殺。 Ngã nhược phát thì đô hãi sát.
要與西風戰一場。 Yếu dữ Tây phong chiến nhất trường.
遍身穿就黃金甲。 Biến thân xuyên tựu hoàng kim giáp.
Chu Nguyên Chương là ông vua xấu trai nhất trong các hoàng đế Trung Hoa
Có nghĩa :
- Khi trăm hoa đua nở thì ta chẳng nở, và đến...
- Khi ta nở thì các hoa khác đều kinh hãi mà chết hết.
- Ta muốn cùng với gió Tây đánh nhau một trận, nên mới...
- Khắp mình khoát lên chiếc áo giáp hoàng kim như thế nầy.
Khi trăm hoa phát ta chưa phát,
Ta phát trăm hoa đều chết ngạt.
Muốn thách gió tây chiến một phen,
Cả mình ta khoát hoàng kim giáp !
Lời lẽ ý tứ đều mượn ở bài "BẤT ĐỆ HẬU PHÚ CÚC" của Hoàng Sào, nhưng không sắt máu và mạnh bạo bằng thơ của Hoàng Sào. Chỉ mượn hình tượng của hoa cúc màu vàng như là mặc áo giáp vàng để chống chọi lại với gió tây hiu hắt mà thôi, chớ không mạnh bạo hào hùng như thơ của Hoàng Sào "Mãn thành tận đới hoàng kim giáp 滿城盡帶黃金甲" cả thành đều rực rỡ như đều được khoát lên chiếc áo giáp màu hoàng kim vậy. Và cũng vì câu thơ vừa tượng hình vừa tượng ý một cách sống động nầy mà nhà đạo diễn tài ba Trương Nghệ Mưu 張藝謀 của nền điện ảnh Bắc Kinh năm 2006 đã làm nên bộ phim có tựa đề là "Mãn thành tận đới hoàng kim giáp 滿城盡帶黃金甲". Bộ phim đã chiếm nhiều giải Điện Ảnh Quốc Tế về Âm thanh, Hình ảnh, cả giải Oscar về Trang phục...
Trên đây là Hoàng Sào trong chính sử, trong văn học. Mời đọc tiếp bài viết tới : Hoàng Sào trong truyền thuyết dân gian.
