ĐỜI CHỢ & CHỢ ĐỜI
Bất cứ ở đâu, ngôi chợ vẫn là hình ảnh tượng trưng cho sinh hoạt đời sống của một địa phương, ngoài việc buôn bán, trao đổi trong chợ, quanh ngôi chợ còn là cảnh nhà phố, hàng quán, tiệm thuốc. Ấn tượng nhất vẫn là tiệm thuốc Bắc với những dãy hộc dài cả 3 mặt tường, chủ tiệm là người Tàu đứng trước bàn hốt thuốc, bắt mạch cho bệnh nhân. Mùi thuốc Bắc thơm hăng hắc từ trong tiệm tỏa ra tới ngoài đường.
Tôi ở làng Phú Vang, ngày nhỏ làng chỉ có trường tiểu học sơ cấp, học theo chương trình Pháp, lớp đếm ngược: lớp năm, lớp tư, lớp ba (tức lớp 1,2,3 bây giờ). Thầy giáo đều là nam, thầy giáo dạy lớp ba đồng thời là hiệu trưởng. Tôi học hết lớp ba, học cực giỏi, luôn đứng bảng danh dự, bảng danh dự có 3 hạng nhất, nhì ba…tôi ít khi nào rơi xuống hạng ba. Hết lớp ba thi sơ học, đậu lên lớp nhì phải xuống trường tiểu học xã Lộc Thuận học ké, lên lớp nhất, đậu tiểu học phải học lớp tiếp liên, gọi là lớp chuyển cấp để thi lên lớp đệ thất (lớp 6 bây giờ).
Có lẽ Lộc Thuận là xã lớn nên có trường tiểu học tới lớp tiếp liên và có tới 2 cái chợ cũng khá lớn: chợ Lộc Thuận ngoài và chợ Lộc Thuận trong. Chợ ngoài vì ở gần sông, chợ trong vì ở gần lộ đá, con lộ lớn từ trung tâm thị trấn (hồi đó còn là huyện) chạy lên tỉnh Bến Tre (quẹo trái ở ngã tư huyên Châu Thành, quẹo phải ra phà Rạch Miễu xã Tân Thạch qua Mỹ Tho, Tiền Giang). Ngày nhỏ, 5-6 tuổi tôi thường được má tôi dẫn theo lúc bà đi chợ Lộc Thuận ngoài (vì chợ Phú Vang là chợ nhỏ, chợ chồm hổm chỉ bán vài thức lặt vặt). Ký ức của một đứa trẻ theo mẹ đi chợ xa, trên con đường đất viền hai vạt cỏ xanh, chạy giữa hai cánh đồng làng mênh mông vào mùa lúa cấy hay khi xong vụ gặt giáp tết thật đẹp. Tôi nhớ mãi.
Khi được học trường tiểu học Lộc Thuận tôi đã 9-10 tuổi, vì nhà xa nên mang theo cà men cơm để buổi trưa ở lại lớp ăn, chờ giờ học buổi chiều (hồi đó học ngày 2 buổi). Buổi trưa ăn cơm xong tại lớp, tôi và mấy mấy đứa bạn rủ nhau ra chợ Lộc Thuận ngoài chơi, buổi trưa chợ thưa người, nhà lồng chợ rộng thênh thang thoang thoảng mùi vải mới, mùi cây trái, mùi hành tỏi hăng hắc, mùi đường ngòn ngọt…cái mùi chợ trưa vắng người cứ đi mãi vào ký ức tôi tới tận bây giờ. Loanh quanh nhà lồng chợ tìm tổ chim sẻ chán, tôi và mấy đứa bạn đi dọc theo phố chợ nhặt những trái me tây chín khô đen, rụng lăn lốc trên vỉa hè dùng đá đập ra nhấm nháp lớp cơm mỏng bao quanh cái hột trái me tây có vị ngọt ngọt nồng, đắng đắng. Ăn nhiều quá có thể bị say, tê tê đầu lưỡi.
Thỉnh thoảng tôi mới có địp được vào chợ Lộc Thuận trong, tất nhiên cuốc bộ, đi thẳng từ nhà vào lộ đá tới chợ thì đường xa hơn là đi từ trường tôi học vào chợ. Nhưng đường nào cũng tới ngã ba Lộc Thuận và lộ đá, đây là khu vực thị tứ, sầm uất, phố sá buôn bán, tiệm cà phê, hũ tiếu, tiệm sửa xe, hớt tóc… chợ nằm sát lộ đá, đối diện ngã ba, nhà lồng chợ Lộc Thuận cũng lớn như nhà lồng chợ Lộc Thuận ngoài, thỉnh thoảng có gành hát cải lương về, hoặc đoàn mô tô bay ghé lại diễn, nhà lồng chợ được bao lại bằng vải bạt dày, xe lôi quảng cáo chạy khắp mấy làng Phú Vang, Lộc Thuận, Tân Định, Vang Quới… tiếng trống thùng thùng, thúc giục người làng đi xem hát.
Bây giờ về ở quê tôi vẫn hay đi chợ Lộc Thuận ngoài và chợ Lộc Thuận trong như đi tìm kỷ niệm xưa, lần theo dấu vết tuổi thơ trên đường đất lầy lội, bụi cát, gió lộng, tóc khét nắng… với nỗi ngậm ngùi sâu kín, nhớ lại trường học, những gương mặt thầy cô, những đứa bạn kẻ mất người còn nhưng không được gặp lại. Đặc biệt chợ Lộc Thuận trong có mấy quán cà phê cóc ven chợ, ngay ngã ba tôi rất thích ngồi ở đây để nhìn qua cửa chợ ngắm người mua, kẻ bán, quầy sạp, như một người đi tìm hình bóng xưa, gương mặt cũ. Có một lúc, chợ Lộc Thuận trong không biết nghĩ sao người ta đổi tên thành chợ Lộc Sơn, cái tên rất xa lạ, chẳng tạo xúc cảm gì, với tôi cái tên ấy lại càng vô cảm.
Nhưng may sao, gần đây chợ được xây mới, khang trang hơn, đổi lại tên cũ là chợ Lộc Thuận. Mỗi lần về quê, đi chợ, chỉ để uống cà phê, tôi thích ngồi cái quán cà phê cóc ven đường chợ, ngay ngã ba chợ để ngắm chợ, như ngắm bóng dáng tuổi thơ thôi đã gắn liền với mấy đời chợ sớm, chợ trưa và bồi hồi, xúc động như đã tìm được thứ hạnh phúc vàng đã đánh mất sau những năm tháng bụi mờ.
Nhưng cũng tiếc thay, chợ Lộc Thuận ngoài ngày xưa sầm uất bao nhiêu bây giờ trở nên đìu hiu vắng vẻ bấy nhiêu. Ngày xưa chợ Lộc Thuận ngoài có khu nhà lồng chợ rất rộng, chia ra nhiều khu vực, ngoài bác thịt cá, rau cải, củ quả còn bán vải, quanh chợ là nhà phố, buôn bán tạp hóa, tiệm chụp hình, tiệm nước…bây giờ đóng cửa, trông vẻ xác xơ. Nguyên nhân? Có lẽ do bây giờ người ta di chuyển, buôn bán hang bằng đường bộ với phương tiện xe buýt, xe đò ngược xuôi. Đường sông với phương tiện đò máy cũ kỹ chạy chậm rì rì không còn nữa.
Tuy vậy, chợ Lộc Thuận ngoài vẫn là hình ảnh đậm nét trong ký ức tuổi thơ của tôi. Ngôi chợ này không chỉ là nơi buôn bán tấp nập ban ngày mà ban đêm còn là nơi giải trí, thường có những gánh hát về đây biểu diễn. Ngày đó các gánh hát thường đi bằng ghe lớn, ghe đậu sát mé rạch. Đôi khi có cả đoàn Mô Tô Bay về dựng rạp biểu diễn. Ngày đó Mô Tô Bay gọi là xiếc, Xiếc Mô Tô Bay, rất hấp dẫn. Hấp dẫn không chỉ vì các cô gái trẻ đẹp, mặc bikini ngồi trên những chiếc mô tô bay vòng vòng mà còn bí ẩn ở chỗ không ai hiểu vì sao họ bay vòng vòng như vậy mà không bị té ngã.
Theo thời gian, xã hội phát triển, những ngôi chợ làng ngày xưa nếu không biến mất cũng đã thu hẹp phạm vi buôn bán, sinh hoạt nhường chỗ cho siêu thị, hoặc hệ thống của Bách hóa xanh rộng khắp tới các vùng quê gần, quê xa. Nơi tôi ở bây giờ cũng thế. Có lẽ một khoảng thời gian không xa, những ngôi chợ làng rồi cũng sẽ biến mất, đến một lúc nào đó hình ảnh chợ quê chỉ còn trong ký ức xa xăm.
TỪ KẾ TƯỜNG
