CA SĨ MỚI, HÁT BOLÉRO CŨ.
Bây giờ, thỉnh thoảng tôi thấy trên TVT4 có chương trình “GIAI ĐIỆU CUỘC SỐNG":
-Hát những ca khúc trước 1975.
Dù chỉ thỉnh thoảng “phát cho đủ giờ”, nhưng “có còn hơn không!”
Nhân sự kiện này, trước khi vào bài CA SĨ MỚI HÁT BOLÉRO CŨ, tôi xin nói một chút ngoài lề:
(Mãi sau 1975 cho đến bây giờ nhạc miền Bắc vẫn là nhạc miền Bắc, nhạc miền Nam vẫn là nhạc miền Nam, hai loại nhạc khác nhau. Và ca sĩ miền Bắc hát nhạc miền Nam không được (thường thì họ lợi dụng “nhạc viện” và khẳng định mình là người có học, nên thường giết chết nhạc miền Nam, và ngược lại ca sĩ miền Nam hát nhạc ngoài nớ cũng… nỏ được!
Nhạc miền Bắc mỗi ngày được sáng tác đều đều và được giới thiệu đều qua “Con đường âm nhạc”, còn nhạc miền Nam không được khua chiêng gõ trống, các nhạc sĩ phần đông tự bơi trong “Ngõ hẹp âm nhạc”?)
Cá nhân tôi, tôi nói điều này:
-Âm nhạc chưa hòa hợp được thì đừng nói đến chuyện khác!
Người ta dùng âm nhạc để làm cho con người gần gũi nhau hơn, ngay cả hát trên hoang tàn đổ nát quê hương, hát để xoa dịu vết thương, hát để cảnh tĩnh những cuồng điên tham vọng, hát cho một thế giới Hòa bình, cho yêu thường tràn khắp…
Còn một điều này nữa:
-Bây giờ, nhạc trong Nam không được phổ biến nhiều như nhạc ngoài Bắc, tại sao?
Một câu hỏi đáng được những người quan tâm đến âm nhạc trả lời.
Dân miền Nam trước đây và cho đến bây giờ vẫn thích và yêu mến nhạc “Tiền chiến”. Nhạc tiền chiến là của nhạc sĩ miền Bắc. Sở sĩ nhạc tiền chiến dù nhạc sĩ niềm Bắc sáng tác trên đất Bắc nhưng đó là tình ca của một thời trong Chiến tranh dù Bắc-Nam chưa được thống nhất. Có một sự thật rằng, dân miền Nam nghe và hát nhạc tiền chiến tự do, và những bài hát “tiền chiến” không được hát trên đất Bắc, nhưng ca sĩ đất Nam lại hát vô tư!
Nhân sự việc này, có lần Nhạc sĩ Tô Hải đã nói với tôi rằng:
-“… Nếu không có dân miền Nam hát nhạc tiền chiến thì có một không ít số bài hay “có vấn đề” đã mất từ khi nó vừa chào đời, trong đó có một vài nhạc phẩm của tôi…”.
Nhạc sĩ di cư vào miền Nam có đến 80% đã làm nền âm nhạc nói riêng ở miền Nam tỏa sáng. Còn 20% nhạc sĩ chính gốc miền Nam cũng đã đáp ứng những bài tình ca “Nam-Bắc một nhà”.
***
Ca sĩ mới là ca sĩ xuất hiện sau 1975, hoặc chừng năm, mười năm gần đây. Còn Boléro cũ là những bài hát có trước 1975, hoặc một số nhạc sĩ chế độ cũ chạy ra nước ngoài sinh sống và sáng tác cách 75 vài chục năm. Một số đã qua đời, một số đã già (cả trong nước và hải ngoại).
Trong âm nhạc, nói mới, cũ, chỉ là khái niệm lằn ranh của thời gian thôi, chứ thật ra bài hát chỉ có hay và dở!
Nhạc mang giai điệu Boléro có dễ sáng tác không?
-Câu trả lời rằng thì là… dễ!
-Nhưng, rằng thì là … hay!
Nói nôm na rằng, sáng tác Boléro cũng dễ như làm thơ Lục bát. Boléro viết không khéo nó trở thành bài hát “chém gió” và lục bát dỡ sẽ thành “chém vè”.
Có phải vì một một lý do đơn giản như vậy mà các nhạc sĩ sau 75 ngại sáng tác Boléro chăng?
Và thêm một điều nữa:
Bài Boléro “dễ hát”, nhưng “khó ca”, nên ca sĩ trẻ bây giờ cũng ngại ca Boléro? Chính hai điều đó đã làm cho không ít nhạc sĩ, ca sĩ khi nói tới Boléro đã hùa nhau chê Boléro đủ điều.
Tôi không cực đoan, khó tánh khi rạch ròi giữa “Ca” và hát. “Hát”, nói chung thì ai cũng “Hát” được, ngâm nga những bài nhạc mà mình thích trong lúc vui buồn, nhưng “Ca” thì chỉ có ca sĩ mới ca được, nên người ta gọi là ca sĩ đâu ai gọi là “hát sĩ”? Ca và Hát tưởng giống nhau, nhưng khác nhau hoàn toàn, nói điều này, thực sự tôi không hề “ngụy biện”. Không ai nói “hát vọng cổ” mà “ca vọng cổ”.
Gần nửa thế kỷ hòa bình đã đi qua. Nhưng nhạc hai miền Nam Bắc vẫn còn khác biệt. Nghe một giai điệu sau 75 là biết nhạc này là ở ngoài Bắc hay trong Nam. Nói thật rằng, dù cho miền nào, miễn là nhạc hay là… Ok.
Tôi nói điều này có cực đoan không:
-Hình như nhạc hay chỉ có trước 75?
-Sau 75, chỉ có những bài hát “như những chiếc bong bóng nhiều màu sắc” nhưng dễ xì hơi!
Boléro của những ngày xa xưa ấy, là những bài hát mà “bỗng dưng nó đi vào lòng người”, nghĩa là đáp ứng được nhu cầu thưởng thức của sĩ-nông-công-thương, nhưng bây giờ có không ít MC cũng bỗng dưng đem sự hiểu biết của mình (xin lỗi không đúng chỗ) đã khoát lêm mình Boléro nhiều từ mỹ miều, nghe có mùi thơm tho, đầy màu sắc trong các cuộc thi ca Boléro, tưởng hay, nhưng chỉ làm tội nghiệp Boléro mà thôi!
Những giọng ca mới cố đi theo một hướng riêng như nhã chữ, phun câu, luyến láy, cách điệu, trong hòa âm, phối khí mới, gọi là “bản phối mới” để không lập lại những gì ca sĩ miền Nam trước đây đã gieo vào lòng khán thính giả một thời đã đi qua. Nhưng, mới thì có mới, còn hay thì chưa thấy. Coi chừng mới quá sẽ làm Boléro trở nên kệch cỡm và lố bịch!
Boléro ca lại, ca mãi, ca hoài… Mới thì đã, nhưng mới và hay hoàn toàn khác nhau. Chỉ hát sai một chữ trong bài hát Boléro cũ cũng đã làm mất hay.
Cảm ơn Đài VL đã có những chương trình làm sống lại Boléro của một thời đi qua miền Nam trong Chiến tranh.
Và có những nàng ca sĩ mới, hát Boléro cũ… nghe cũng không đến nỗi nào!
Nhưng, tôi đã từng lên tiếng khi người ta dùng “Giai điệu tự hào” và bây giờ đến “Giai điệu cuộc sống”.
-“Giai điệu” là gì?
-Một mình “Giai điệu” có hình thành được một bài hát không?
Và biết đâu một ngày không xa người ta dùng “Giai điệu tình yêu”?
TRẦN HỮU NGƯ
