BÁNH XE LÃNG TỬ
Tôi vẫn biết “Lãng tử” là hiểu đại khái như: sống phiêu lãng, lang thang rày đây mai đó, không bị bó buộc việc làm, không bận bịu với gia đình, không bị trói chân trói tay vì tình cảm! Và thường dùng cho nam giới, chớ nữ giới mà “Lãng tử”, thì là “lãng xẹt”, “lãng nhách”!
Tuy là hiểu như vậy, nhưng tôi vẫn đi tìm một nghĩa chính cho từ “Lãng tử”, nhưng trong Đại từ điển tiếng Việt do Nguyễn Như Ý chủ biên, NXB Văn hóa Thông tin ấn hành năm 1998, không có chữ “Lãng tử”! (Mặc dù sách in 1890 trang-khổ 19x27).
Tiếng Việt có từ:
-Lãng mạn
-Lãng du
-Lảng vảng
-Lãng quên
-Lãng xẹt
-Lãng nhách
-Lãng tử
-Lãng tai
…
Và chữ “Lãng tử” theo tôi biết, là chỉ dùng cho con người, chớ không ai dùng cho “đồ vật”?
Vậy mà nhạc sĩ Trọng Khương đã viết một bài hát “Bánh xe lãng tử”? (Xin lỗi nhạc sĩ Trọng Khương, nếu tôi nói không đúng!)
Tôi đi tìm lý lịch nhạc sĩ Trọng Khương…
Không ai biết ngày sinh tháng đẻ của ông, chỉ biết ông là một nhạc sĩ có 5 bài hát khá hay:
-Bánh xe lãng tử (1954)
-Cánh hồng Trung quốc (Dịch lời Việt)
-Đường vào tình sử (Thơ Đinh Hùng)
-Ghen (Thơ Nguyễn Bính)
…
Những ngày tôi chơi với nhạc sĩ Châu Kỳ, anh nói rằng anh đã từng gặp Trọng Khương đi lang thang, đói rách, ở Saigon, nhưng tay vẫn cầm cây đàn Ghi-ta. Châu Kỳ rất mừng, và năn nỉ Trọng Khương về nhà Châu Kỳ tá túc, nhưng Trọng Khương vẫn một lòng từ chối! Được biết vào năm 1953, Trọng Khương đã làm việc tại Đài Phát thanh Saigon, và mất 1977.
Tôi cũng được nghe qua: Trọng Khương từng là một ca sĩ Saigon thập niên 1960, nay sa cơ thất thế, có lần ông tìm đến nhờ một ca sĩ đã từng hát nhạc ông mà nổi tiếng, để xin giúp giúp đỡ lúc hoạn nạn. Nhưng đã bị chối từ! Qua hôm sau, người ta thấy ông chết ở Ga Hòa Hưng, tay vẫn cầm chặt cây đàn! (Nghe như thế, không biết có đúng không?)
Ôi, xót thương cho một nhạc sĩ “Bánh xe lãng tử”, Trọng Khương lãng nạm, nhưng chết lãng xẹt!
(Nếu chuyện này là có thật, thì tôi trách người ca sĩ ấy quá, sao cô lại từ chối một người nhạc sĩ mà cô đã được nổi tiếng nhờ bài hát của ông ấy? Nếu ngày ấy, cô giúp cho Trọng Khương “một miếng khi đói bằng một gói khi no”, và ông theo Châu Kỳ về nhà, thì đâu đến ra nông nỗi này?).
Tôi đã từng hát bài “Cánh hồng trung quốc” mà không biết Trọng Khương viết lời Việt:
“… Chiều một nàng Trung Hoa
Hoa trắng như cây lan nhà
Nàng cười tươi như hoa thắm
Bước đi trong nắng dịu dàng…”
(Tôi đã hát dị bản: Kìa một nàng Trung Hoa/ Răng trắng tinh như… (hai chữ sau, tôi nhớ hình như “ la ngà”, nhưng “La ngà” là gì?)
Và nhân “chuyện quên tác giả dịch lời Việt”, tôi cũng xin nhắc một chút về lời Việt bài La Paloma do Từ Vũ (Nổi tiếng bài Gái Xuân) viết lời Việt, mà rất nhiều người hát, nhưng quên tên nhạc sĩ Từ Vũ:
“… Vi vu đồi thông reo xơ xác lá
Chiều nay Thu về
Em ơi cánh buồm xưa
Còn vương bao lời thề…”
Và hãy nghe ca khúc “Bánh xe lãng tử”, một bài hát khá nổi tiếng sau đình chiến 1954, hát cho đến năm 60 thì nó “tắt đài”! Có lẽ vì cuộc đời lúc bấy giờ không còn “Lãng tử” nữa chăng?:
“… Bánh xe quay nhanh nhanh
Chiếc thân xe quay rung rinh
Chìm trong làn cát trắng
Xe nhịp nhàng quay bánh lướt
Hồn ta mờ khuất trong mênh mông
Ta mến yêu một kiếp giang hồ
Dù rằng cuộc sống vô bờ
Tim hồng tràn máu vô tư
Ha! Ha ha
Suối in hình chiếc xe tàn đêm nao
Đập vỡ cây đàn, giận đời nào ai mắt xanh
Vó cây bấp bênh trên đường gian nan
Chiếc xe lắc lư ru hồn nghệ sĩ tới nơi xa ngàn
Xe lăn êm dưới ánh trăng vàng
Môi ai say sưa hé mấy cung đàn
Ca lên cho tan nỗi niềm cay đắng
Vui ca lên đi trong chiếc xe già
Sau khi men say lần mấy cung đàn
Hồn ta vụt bước lên trời xanh lam…”
Trọng Khương giống nhạc sĩ Hoàng Khải. Hai chàng nhạc sĩ này cùng đi trên một chiếc xe ngựa. Nhưng Hoàng Khải thì “Về Sài Thành ngựa phi mau đua hí rền vang (Đường về Sài Thành), còn Trọng Khương thì khác, ông đi đến một nơi rất xa, mà không biết đi đâu, chỉ biết “Chiếc xe lắc lư ru hồn nghệ sĩ tới nơi xa ngàn”.
Có phải Trọng Khương đã dùng “Bánh xe lãng tử” để chỉ những nghệ sĩ “Lãng tử” chăng?
Trong lúc chết, tay Trọng Khương còn cầm cây đàn, vậy mà trong cuộc đời ông, ông đã giận một “nàng mắt xanh” mà đập vỡ cây đàn!
Trọng Khương, người nhạc sĩ bị bỏ lại phía sau.
Tôi viết đôi dòng này như một nén nhang gởi về ông, dù biết rằng còn nhiều thiếu sót.
Kính mong ông thứ lỗi.
TRẦN HỮU NGƯ
(Saigon-Giađinh, 3.3.2026)
