NHỮNG BÀI CA MẸ ĐI QUA TRONG CHIẾN TRANH
Nhạc viết về Mẹ đi qua trong Chiến tranh nó không có nhiều bằng những bài ca viết về Mẹ sau hòa bình?
Và hình như trong Chiến tranh ở miền Nam không có dựng tượng “Mẹ Việt Nam anh hùng”, và cũng hình như có đựng một tượng “Hai bà Trưng”, nhưng nó cũng… hình như giống hình bà Trần Lệ Xuân (?), nên người ta đã kéo xập! Vậy mới biết, tai mắt dân chúng ghê lắm, đừng có xem thường:
-Con ruồi bay qua là biết ruồi đực hay ruồi cái?
-Vận nước nổi trôi… là họ biết tất!
Tôi nói điều này, chắc do suy nghĩ nông cạn, hoặc chưa tới, nếu bị ném đá, tôi cũng chấp nhận thôi. “Dân chơi, đâu sợ mưa rơi”, nhưng chỉ sợ mưa đá và bão:
-Rất nhiều người “mê” bài hát “Huyền thoại mẹ” của TCS?
Riêng tôi, nghe chơi cho “đủ mâm đủ bát”, thì được, chớ tôi không mê bài hát này, vì theo tôi, nó có cái gì đó… không thật lắm, cứ nghe nó làm sao ấy! (Thành thật xin lỗi, nhạc sĩ TCS).
Tôi thấy nhạc viết về người mẹ bây giờ hơi cường điệu, có đôi khi không thật, vẽ vời thái quá, tô son đánh phấn người mẹ lý tưởng của bao thế hệ, làm khuôn mặt mẹ không còn cháy nắng, lưng mẹ không còn còng, mắt mẹ sáng quá, tay mẹ không còn dịu dàng bế con, mẹ có đôi khi mang vòng hoa… giả. Nghĩa là hình tượng người mẹ đích thực đã biến dạng giống như chuyện “cổ tích, huyền thoại” qua câu hò điệu hát? Và tại sao người ta lại làm người Mẹ Việt Nam “biến dạng”?
Viết về mẹ, tôi nhớ những người mẹ gồng gánh một thời đi qua Chiến tranh, tôi đã từng xem đứa con ôm vú mẹ mà bú, khi người mẹ đã chết, trên “đại lột kinh hoàng”, từ năm 1972, và khi xem hình ảnh này, tôi đã quay mặt, ám ảnh tôi nhiều năm khó quên. Thiết nghĩ, người mẹ dù bên này hay bên kia đều đau khổ như nhau khi đi qua Chiến tranh, và bà mẹ Việt Nam nào lại không có con cầm súng?
Có những bài ca người mẹ Việt Nam của một thời, bây giờ nghe lại cứ tưởng như chuyện cổ tích!
Nhắc đến những ca khúc viết về Mẹ, danh sách đầu phải là “Lòng Mẹ” của Y Vân. Chữ “đầu” ở đây có nghĩa là LÒNG MẸ được nhiều người hát, nhiều người thuộc, là thông điệp viết về mẹ, những ca từ, những nốt nhạc trong “Lòng Mẹ” như mật ngọt ngấm trong cổ họng, ai mà nói không cảm động khi nghe “Lòng mẹ”, trừ những đứa con trời đánh, và những đứa con từ trên trời rơi xuống! “Lòng mẹ”, những nốt nhạc êm như nhung, lời ca nhẹ như gió Nam làm đại dương êm sóng. Nhạc sĩ Y Vân, ông đã rút ruột để viết nên ca khúc này:
“… Lòng mẹ bao la như biển thái bình dạt dào…
Thương con thao thức bao đêm trường
Con đã yên giấc mẹ hiền vui sướng biết bao
Thương con khuya sớm bao tháng ngày
Lặn lội gieo neo nuôi con tới ngày lớn khô…”
Rồi, làm sao mà quên được người mẹ nguyên mẫu, không có huy chương tượng đồng, bằng khen:
“… Đêm khuya trăng mơ mắt trông về trong cõi xa mờ
Nơi xa xăm kia tôi say nhìn quê cũ dấu yêu
Ôi tình quê hương nơi chốn xa có bà mẹ hiền
Tóc màu hoa bạc chiều chiều mắt ngấn lệ vì con
Ra đi con dâng đời cho gió mưa
Quê người ngồi nhớ đến ngày vui qua
Gío chiều thường nhắc khúc ca biệt ly
Cố nhìn quê cũ lắn trong sương mờ
Mẹ ơi ra đi dời con sá chi
Mơ ngày ngồi dưới ánh đèn lâm ly
Bên mẹ thường hát khúc ca ngày đi
Ai ngờ rồi cũng đến lúc phân ly
Mẹ ơi, Mẹ ơi, Mẹ ơi…”
(Nhạc phẩm “Quê mẹ” của Thu Hồ).
Rồi, cũng khó mà quên được ca khúc “Mẹ tôi” của Nhị Hà. Dù là mẹ riêng của Nhị Hà, nhưng đó là người mẹ chung của Việt Nam, có chung những đứa con đôi khi dặt dẹo trong chiến tranh. Tại sao có những bà mẹ phải mỏi mòn trông chờ con? Chiến tranh mà, sống chết chỉ là đường tơ kẽ tóc:
“… Chiều chiều
Bên túp lều tranh
Mẹ tôi đứng đợi đàn con
Trước gió tóc trắng loa xòa
Đôi mắt dịu hiền
Như bể tình thương…”
Viết về mẹ, phải nhắc tới nhạc sĩ Phạm Duy, ông là nhạc sĩ của thời kháng chiến “lãng mạn”, của một thời Chiến tranh “lãng xẹt”, lên bờ xuống ruộng “lãng nhách”. Nhạc ông rải khắp ba miền Bắc-Trung-Nam, từ tây sang đông, từ Á sang Âu… Rồi ông “Hẹn em năm 2000”, để trở về Việt Nam, vì “Việt Nam hai câu nói sau cùng khi lìa đời” (Bài hát Việt Nam Việt Nam của Phạm Duy). Ông mang đúng “khẩu khí” của bài hát này, “Chết là đi vào cõi hết… tôi mang theo được những gì đây” (Chữ ông dùng hay quá: Chết… là đi vào cõi hết).
Ông là bậc thầy của Tình ca, Rong ca, Thiền ca, Đạo ca, Vỉa hè ca… và đừng quên “Tục ca” của ông. Đó là những bài ca do ông tự biên tự diễn, nghe rất… thật và có nghề! (Ông là ca sĩ mà). Khi thấy trong mình uể oải, tôi nghe “Tục ca” là thấy “Đời có thế mà thôi”! (Nó là thuốc bổ thận tráng dương mà!). Đó là “Chuyện cấm đàn bà”.
Nói dong dài có đôi khi là “nói dai, nói dại”, tôi xin kết thúc bài viết với hai nhạc phẩm viết về Mẹ, đó là những bài ca Mẹ đi qua trong chiến tranh của Phạm Duy:
“… Mẹ già cuốc đất trồng khoai
Nuôi con đánh giặc đêm ngày
Cho dù áo rách sờn vai
Cơm ăn bát vơi bát đầy…”
(Bà mẹ Gio Linh)
Và:
“… Mẹ quê
Mẹ quê vất vả trăm chiều
Nuôi đàn, nuôi một đàn con chắt chiu
Bà, bà mẹ quê
Gà gáy trên đầu ngọn tre
Bà, bà mẹ quê
Chợ sớm đi chưa thấy về…”
(Bà mẹ quê)
Người mẹ Việt Nam nào trong Chiến tranh mà chẳng ước mong Hòa bình? Hãy nghe nhạc sĩ Thông Đạt trong nhạc phẩm “Hoa cài mái tóc”, đôi mắt mẹ sáng ngời khi nghe tin hòa bình:
“… Mẹ Việt Nam mắt ngời sáng quắt
Nghe đâu đây tiếng vọng hòa bình…”
Nhưng “Hoa cài mái tóc” ơi, Hòa bình đã có, nhưng Thanh bình hình như chưa có phải không?
TRẦN HỮU NGƯ
(Những ngày xa quê nhớ mẹ hiền, nhưng gần mẹ hiền thì hay đòi tiền!)
