Đôi Điều Tâm Sự :
LỄ MẸ NHỚ MÁ MÁ
Tôi là người Việt gốc Tiều Châu, nên gọi MẸ là MÁ MÁ Trong bài thơ "NHỚ TÙA HIA" làm để điếu tang để nhớ và kỷ niệm lúc Ba tôi mất (2013), tôi có giới thiệu chi tiết : Má Má tôi là cháu gái của bà chủ chành lúa. Đó là Chành Khổng Hưng Phát của thập niên 1940, ở phía bên kia cầu sắt bắt qua sông ngang nhà lồng chợ Cái Răng, là chành lúa lớn nhất Thị Trấn Cái Răng lúc bấy giờ, nên Má Má tôi cũng thuộc dạng Tiểu Thơ, mặc dù ở trên Ba Láng thuộc miệt vườn, nhưng vẫn được ông bà ngoại cho đi học chữ Hoa, nên cũng biết chút đỉnh chữ Nho, và theo nề nếp cổ xưa, nên cũng học đủ các thứ Công Dung Ngôn Hạnh...của một cô gái vùng đồng bằng sông nước của Nam kỳ Lục tỉnh; nên mặc dù là một "Tiểu thơ miệt vườn" Má MÁ tôi vẫn giúp mẹ chăm lo cho em út, quán xuyến việc nhà như gánh nước tưới rau, tưới cải, tưới trầu, giặt giũ quần áo... vì Má Má là Chị Hai ở trong nhà.
1947 1955 1956 1960 1962
Mỗi lần Tết nhứt hay nhà có đám giỗ đám tiệc, thì các "Tiểu thơ miệt vườn" cũng ra sức trang điểm các món ăn cho đẹp mắt, nhất là các loại dưa và cải chua được khắc thành những chữ Nho như : Phước, Lộc, Thọ, Khang, Ninh 福,祿,壽,康,寧... Các Hương Sư, Hương Quản thường để mắt xem xét xà khen con gái xứ Ba Láng biết chữ Nho. Ngoài ra trên các mặt bàn hoặc màn treo còn được các cô thêu đủ loại bông hoa chim cá cảnh và chữ Nho, như Gia Đình Hạnh Phúc 家庭幸福, Diên Niên Ích Thọ 延年益壽, Như Hoa Mỹ Quyến 如花美眷, Hoa Hảo Nguyệt Viên 花好月圓... v.v. và v.v...
Nên...
Má Má tôi cũng là một tay thêu rất đẹp, rất khéo, tất cả các mặt gối ở nhà nằm đều do một tay bà thêu ra cả ! Còn tôi, theo thị hiếu của gia đình, tôi thay "Tùa Hia" (Ba tôi) làm "chuyên gia" tạo mẫu và "can-kê" các mẫu thêu lên vải cho Má Má tôi thêu. Sau nầy, lớn hơn, vẽ khéo tay mà lại viết chữ đẹp, tôi còn vẽ và chế tác các mẫu thêu mới cho Má Má tôi nữa.
1963 1964 1968 1971 1973
Vì gia đình đông anh em, tôi có tới 8 đứa em, năm gái ba trai; Nên mỗi đứa đều phải có một cái gối thêu theo tuổi của mỗi đứa. Vì vậy mà tôi phải tìm mẫu để thiết kế cả 12 Con Giáp cho gối của đứa nào thì ra đứa nấy mà không lộn xộn giành giựt nhau mỗi tối !
Trong quá trình tìm mẫu thiết kế cho 12 con giáp thật là vất vả : Ví dụ như : Tuổi Dần, tuổi Thìn, tuổi Ngọ thì rất đễ dàng tìm mẫu con Cọp, con Rồng, con Ngựa thật đẹp để làm mẫu thêu. Còn như "Tuổi Tý là con chuột nhà, bắt vịt bắt gà khoét lổ đào hang" hổng lẽ vẽ hình con chuột mỏ nhọn lĩu thì thêu lên coi sao được, nên tôi đã phải mượn hình tượng của con MICKEY MOUSE để làm mẫu thêu cho đẹp. Cũng như Tuổi Thân con khỉ thì mượn hình tượng của Tề Thiên Đại Thánh, tuổi Hợi con Heo thì mượn hình tượng của Trư Bát Giới...
Rồi...
Không lẽ chỉ vẽ có cái hình mà thôi, còn phải có chữ nữa chớ ! Cái nầy mới rắc rối đây, phải tìm chữ nào cho phù hợp với cái mặt gối nằm ngủ mà còn phải có ý nghĩa và "ăn với cái hình" thì mới được. Ví dụ như : Mặt gối hình con Ngựa tuổi Ngọ thì viết bốn chữ MÃ ĐÁO THÀNH CÔNG 馬到成功, hình Tề Thiên con Khỉ tuổi Thân thì viết 4 chữ THÔNG MINH DĨNH NGỘ 聪明颖悟, hình Trư Bát Giới con Heo thì hạ 4 chữ CAO CHẨM VÔ ƯU 高枕無憂, có nghĩa : Ăn no ngủ kỷ không lo lắng gì cả !... Có nhiều con liên quan đến Thành Ngữ Điển Tích như con Gà tuổi Dậu, thì tôi viết câu Thành Ngữ VĂN KÊ KHỞI VŨ 聞雞起舞 (là Nghe Gà gáy thức dậy múa may luyện võ ) lấy tích của ông ....
TỔ ĐỊCH 祖逖 (chữ nầy còn được đọc là THÍCH), người đời Tấn, từ nhỏ đã có chí lớn, ngoài việc học văn, mỗi sáng cứ nghe gà gáy là ông thức dậy luyện võ, trở thành người văn võ song toàn. Sau làm đến chức Trấn Tây Tướng Quân. Nên thành ngữ "Văn Kê Khởi Vũ" sử dụng cho hình con gà thì không còn gì thích hợp hơn.
Có nhiều con rất khó tìm câu chữ cho thích hợp, như con Chuột, con Rắn... thì trên mặt gối chỉ thêu thêm 2 chữ "Good-night" hoặc 晚安 (Vãn An nghĩa như Good-night) mà thôi.
Một hôm, tôi đang tạo mẫu cho tuổi Tuất, vẽ xong hình con Chó nằm dưới khóm hoa ngẩn đầu lên nhìn trăng, còn đang băn khoăn chưa biết phải hạ chữ gì, thì thời may có ông Cậu đến chơi. Ông Cậu nầy cũng là Cậu Chủ của Ba tôi ngày xưa, nên giỏi cả cầm kỳ thi họa, ông gợi ý và nhắc cho tôi về điển tích giữa Tô Đông Pha và Tể Tướng Vương An Thạch, rồi sẵn cây viết Nguyên Tử ông khoanh luôn cho tôi 5 chữ : HOÀNG CẨU NGỌA HOA ÂM 黄狗卧花陰 để hoàn tất mẫu gối thêu "Tuổi Tuất là con chó cò, nằm khoanh trong lò lổ mũi lọ lem !".
Về Điển Tích giữa Tô Đông Pha và Vương An Thạch như sau...
Vương An Thạch 王安石 là Tể Tướng đương triều thời Bắc Tống, chẳng những giỏi văn thơ mà còn giỏi về chính trị nữa (Vương An Thạch Tân Pháp, là cải cách chính trị nổi tiếng của ông lúc bấy giờ, ở đây, ta chỉ nói về văn chương). Tô Đông Pha là một quan Hàn Lâm, rất giỏi văn thơ (Trong Đường Tống Bát Đại Gia, ngoài Vương An Thạch ra, thì cha con Tô Đông Pha chiếm hết 3 ghế rồi) và có lẽ vì thế mà ông cũng hơi hợm mình, nên mới cả gan sửa thơ của Tể Tướng, vì ông cho Vương An Thạch đã nhầm lẫn, khi viết 2 câu thơ sau :
Minh nguyệt đương đầu KHIẾU, 明月當頭叫,
Hoàng cẩu ngọa hoa TÂM . 黄狗卧花心.
Có nghĩa :
Trăng sáng Kêu ngay ở trên đầu, và Con chó vàng Nằm giữa lòng hoa.
Ông cho là Tể Tướng đã lẫm cẫm nên nhầm, mới sửa lại là :
Minh nguyệt đương đầu CHIẾU, 明月當頭照,
Hoàng cẩu ngọa hoa ÂM. 黄狗卧花陰.
Có nghĩa :
Trăng sáng Soi ngay trên đĩnh đầu, và Con chó vàng Nằm dưới bóng hoa.
Vương giận, mới đày ông xuống miền Mân Nam (Vùng Phúc Kiến, Quảng Đông ngày nay). Một hôm, Tô Đông Pha đi dạo trong làng để thăm hỏi dân tình thì thấy một con chim lạ rất đẹp, mới hỏi thăm dân làng đó là con chim gì ? Dân làng đáp rằng : Đó là con chim Minh Nguyệt !. Tô nghe nói giật mình. Dân lại nói tiếp là, loài chim nầy chuyên tìm ăn loại sâu bọ màu vàng nằm giữa lòng hoa. Tô hỏi là loại sâu gì ?, thì dân bèn tìm ngắt một đóa hoa thật đẹp, nhưng ở giữa nhụy hoa có một con sâu màu vàng nằm cuốn tròn, mõm dài và mình đầy lông trông như một con chó con bé xíu, dân bảo con sâu đó tên là Hoàng Cẩu !. Tô bèn thở dài và chép miệng : "Thật đáng kiếp !". Ông trách cho sự dốt nát và hợm hĩnh của mình. Từ đó, mới chịu phục Tể Tướng là giỏi....
Thì ra hai câu thơ của Tể Tướng là để nói về 2 loài vật nầy :
Con chim Minh Nguyệt đang hót ở trên đầu, và...
Con sâu Hoàng Cẩu nằm rút mình giữa nhụy hoa.
Trở lại với...
Má Má tôi, bà có đôi mắt rất tinh tường và đôi tay khéo léo, không chút run rẫy khi cầm kim thêu, mặc dù đã trên 60 tuổi rồi. "Bà xã" và các cô em gái của tôi đều là "học trò" về thêu thùa của bà. Nhớ có lần, "bà xã tôi" thêu cái mỏ chim hơi to, các em đùa là "Cái mỏ chim bị xỉ mủ"; Lại có lần, một đứa em gái tôi thêu cái hàng rào màu đỏ và màu hường. Mấy đứa khác xúm nhau cười nhạo, thì cô em lại nói ngang rằng : "Hàng rào thì người ta muốn sơn màu nào thì sơn chớ, cười cái gì !". Mãi cho đến hơn 70 tuổi Má Má tôi mới thôi không còn thêu nữa.
Trong cuộc đời thêu thùa của bà, ngoài việc thêu các mặt gối cho người nhà nằm, bà còn thêu tặng cho các bà con em cháu khác... Nhớ một lần, cô Ba của tôi sanh em bé nhằm năm Tuất, bà bèn thêu cái mặt gối có con chó và câu "Hoàng Cẩu ngọa hoa âm" để tặng. Mấy hôm sau, Bà Nội tôi ghé nhà nhắc nhở Má Má tôi, sao tặng cái mặt gối "KỲ QUÁ VẬY !". Má tôi mới chợt nhớ ra rằng, dượng Ba của tôi là Thầy Thuốc Bắc họ HUỲNH (Hoàng) 姓黄. Câu "Hoàng Cẩu ngọa hoa âm" khác nào gọi con của cô dượng Ba là "Con Chó Vàng nằm dưới bóng hoa"!. Vỡ lẽ ra thì việc đã rồi, nên đành phải nín thinh luôn, may mà cô dượng Ba cũng không có để ý mà bắt lỗi gì hết, thiệt là hết hồn ! Nên... Nhiều khi không phải mình cố ý, hảo ý nữa là đằng khác, nhưng cũng làm ra những chuyện dễ "Giựt Mình"!...
Suốt một cuộc đời vất vả với chồng con, Má Má tôi vẫn kiên trì "Tướng phu giáo tử 相夫教子 : Giúp đỡ chồng và nuôi dạy con cái. Vừa làm dâu, vừa làm vợ, vừa làm mẹ trong gia đình bên chồng, lại phải vừa làm chị quan tâm giúp đỡ cho các em còn nhỏ dại khi bà Ngoại mất còn ông Ngoại thì đi về Tàu lúc các dì và cậu hãy còn chưa tới tuổi dậy thì...
Những tưởng Má Má sẽ đi trước "Tùa Hia" là Ba tôi, nào ngờ bà lại sống thọ hơn những 13 năm (2013-2026). Giờ thì "Ông Bà" đã gặp gỡ và đoàn tụ nhau rồi. Chúc cho Pá Pá Má Má sẽ luôn luôn hạnh phúc bên nhau trong cõi vĩnh hằng !
2010 2018 2021 2024 2025 2026
Nay nhân ngày LỄ MẸ, lại nhằm lúc MÁ MÁ mới vừa nhắm mắt ra đi, con xin chân thành ghi lại mấy hàng vội vả nầy. Như một nén hương lòng nguyện cho hương hồn của Má Má sẽ mãi mãi được thanh thản nơi miền cực lạc.
Thay mặt cho bà xã và các em, các con, các cháu...
Con trai đầu lòng của Má Má
杜紹德
ĐỖ CHIÊU ĐỨC
MÁ MÁ
Má Má là mẹ tuyệt vời,
"Tiểu thơ Ba Láng" thuở đời còn xinh.
Theo chồng vất vả linh đinh.
Cái Chanh buôn bán một mình sớm hôm.
Cái Răng tần tảo nuôi con,
Trở vế Ba Láng gót son rạng ngời.
Nội ngoại đồng loạt đổi đời,
Trưởng thành con cháu khắp nơi đạt thành.
Má Má nét mặt hiền lành,
Thọ niên chín tám mới đành ra đi.
Bao la lòng mẹ nói gì...
Chúng con chỉ biết khắc ghi trong lòng.
Má là biển rộng mênh mông !...
ĐỖ CHIÊU ĐỨC
Kính tưởng nhớ nhân ngày
LỄ MẸ 2026
Cám ơn anh Đỗ Chiêu Đức đã cho thưởng thức một bài viết với văn phong chân thành mộc mạc nhưng chứa chan tình cảm và vô cùng xúc động.Tác giả viết về mẹ anh nhưng qua đó, mỗi người đọc như thấy hình ảnh người mẹ thân yêu của mình và vì thế, bài viết thật tiêu biểu cho Ngày Của Mẹ sắp đến.
Đồng cảm cùng anh Chiêu Đức, Sông Thu xin họa bài MÁ MÁ của anh:
MẸ
Tình thâm mẫu tử cao vời
Như hoa, như gấm muôn đời đẹp xinh
Tấm lòng nhân ái đinh ninh
Hy sinh chẳng quản thân mình mỗi hôm
Sớm khuya vất vả vì con
Bôn ba tần tảo lòng son sáng ngời
Lo toan suốt cả một đời
Dù nơi đồng ruộng hoặc nơi thị thành
Dạy con điều tốt, việc lành
Nhắc con ghi nhớ trên từng bước đi
Trên đời chẳng có thứ gì
Quý hơn tình mẹ mãi ghi đáy lòng
Dạt dào như nước dòng sông...
SÔNG THU
( 09/05/2026 )
