Kính gởi Nhà Thơ Nguyễn Khôi.
Được Nhà Thơ đề nghị đọc bài Thơ “Gủi người thơ bày tỏ” rồi cho cảm tưởng, tôi cũng đã băng khuăng không ít, ngại mình múa rìu qua mắt thợ. Nhưng cung kính bất như tuân lệnh, vì thế, tôi đành xin mạo muội viết đôi giòng, nghĩ sao thì viết vậy, nếu có lỡ mạo phạm thì xin Nhà Thơ thứ lỗi cho :
Theo tôi, bài Thơ rất hay, nội dung cho thấy người viết đã có hiểu biết rất sâu về Thiền qua những câu :
“ Đời là thế, chẳng qua là quán trọ
Giữa quê hương mà nhớ cố hương”.
Người đời thường nhìn những bậc Thiền giả như những vị thánh nhân, thanh cao, cuộc sống thong dong, tự tại với gió núi, mây ngàn, còn mình là người trần, là phàm nhân thấp kém, chen chúc nhau giữa hồng trần :
“Về với núi, người nghênh phong, thưởng nguyệt
Ta áo cơm sâu bọ giữa nhân quần”
….“Tiếng chuông vọng trên mây ngàn, sương lạnh
Thương chúng sinh lòng thả giữa khơi vơi”
… Người khiêm nhường lánh xa đời chen chúc
Những bon chen nhức nhối chốn đông người”
Theo đó, bậc Thiền giả, một khi đã “rửa tay gác kiếm”, xa bon chen của cuộc đời để về núi, thì những ngày gót trần phiêu lãng chỉ còn là dĩ vãng mà thôi :
… “Thôi người cứ vô tư về núi cũ
Lưu gót trần quên một thuở từng đi”
Đó là quan điểm Thiền được truyền từ bao thế hệ : Tu Phật là phải bỏ đời. Thiền là xa rời những bon chen, xô bồ của cuộc sống, để tâm hồn được thanh thản, an nhiên, thoát tục.
Nhưng thật ra, quan điểm của Đạo Phật không phải là tách con người ra khỏi cuộc đời, Thiền không phải để xa rời cuộc sống, cho đời là ô trược, bởi Hoa Sen là biểu tượng của Đạo Phật cả kiếp sống không tách khỏi bùn. Từ khi sinh, cho tới lúc diệt, nó vẫn sống, nở hoa, kết trái và tàn rụi trong bùn, giống như con người từ lúc sinh cho đến hết kiếp vẫn không rời cuộc đời, như lời Nhà thơ đã viết :
Phải. Không có ai bỏ cuộc, vì đã Sinh là phải Sống cho đến hết kiếp, bởi có Nghiệp, có Duyên với đời mới đến với cuộc đời, trong đó, không chỉ có khổ đau, mà niềm vui, nỗi buồn đan xen. Đôi khi nước mắt không chỉ để diễn tả nỗi khổ, mà vẫn có những giọt của hạnh phúc, cảm thông, chia xẻ :
“Đời vẫn đẹp bởi long lanh giọt lệ
Biển khổ đời kết Sinh - Tử, Tình – Ca ( xin mạn phép tạm đổi hai chữ Tình Ca thành VÔ THƯỜNG, vì theo tôi, nó sát với ý nghĩa của Đạo Phật hơn).
“Đời vẫn đẹp bởi long lanh giọt lệ
Biển khổ đời kết SINH - TỬ, VÔ THƯỜNG”
Bởi cuộc đời là Sinh Tử, Vô Thường, là BỂ KHỔ, nên tu hành theo Đạo Phật là để biến nỗi Khổ, thành niềm vui, biến phiền não thành an lạc. Để làm được điều đó, con người cần can đảm :
“Thôi từ giả những điều gì vô lối
Cách mù khơi cho thanh thản tâm hồn”
Nhưng hành giả không cần tách rời cuộc sống trần tục, mà chỉ cần dùng thời gian lắng lòng (THIỀN ĐỊNH) mà khai phá Vô Minh, mở Trí Huệ, để thấy cuộc đời sở dĩ Khổ là vì NGÃ CHẤP. (Chấp cái THÂN GIẢ TẠM là Mình), vì thế sinh ra PHÁP CHẤP, rồi vướng vào Tham, Sân, Si,danh, lợi, tình mà phải đau khổ. Vì thế, công cuộc tu hành theo Đạo Phật không phải là để xa lánh hay chê bỏ cuộc đời. Trái lại tư duy, nhận xét cho chính xác, phân tích Thiện, ác, Chân, giả, đúng, sai, rồi tôi luyện bản thân theo hướng mình thấy đúng đắn nhất.
Trần lao sẽ biến thành Niết Bàn. Cuộc đời sẽ không còn là bể khổ. Kiếp sống sẽ không còn là kiếp lưu đày. Tác giả đã tìm ra được chiếc chìa khóa vạn năng để tiếp tục “sống trong phiền não mà thoát phiền não” qua hai câu kết được khẳng định :
”Khi mình đã luyện mình là VÔ NGÃ
Thì hồn thơ đã thoát tục an tri”.
Đúng vậy. Giữa cảnh CÓ mà Tâm như HƯ KHÔNG. Đang là Hữu Ngã mà luyện thành Vô Ngã ,trở về với Bản thể Chân Như thì hồn thơ không còn đắm đuối trong vòng tục lụy, mà đã “thoát tục an tri”. Điều đó không phải ai củng làm được.
Xin chúc mừng Nhà Thơ.
Thành Phố Hồ chí Minh ngày 29/8/2026
Kính.
TÂM NGUYỆN (Trần Thị Biên )
