NHẠC VALSE TƯỞNG TIẾC XA XĂM…
-Nhân ngày 8.3.2026, người ta tặng quà, tặng hoa cho chị em phụ nữ, riêng tôi, tôi xin tặng hai bài hát viết về Hai Bà Trưng trong giai điệu Valse tưởng tiếc xa xăm…, đó là ca khúc “Hồ Lãng Bạc” của Xuân Tùng, và “Ngày xưa” của Tô Vũ, để nhớ về hai người nữ anh hùng Việt Nam đầu tiên của thời kỳ dựng nước và đánh giặc giữ nước.
Thay vì “đọc lịch sử”, chúng ta “hát lịch sử” vậy!
Nhạc Valse có rất ít, không nhiều như những giai điệu khác. Hình như nhịp Valse khó viết, nên trong gia tài âm nhạc Việt Nam nhạc Valse rất khiêm nhường, và có những nhạc sĩ suốt đời không viết được một bản nhạc Valse nào!
Tôi nhớ hai bài hát “lịch sử” mang nhịp Valse mà rất nhiều người không nhớ, thậm chí không biết, vì nếu không nhắc lại sẽ có một ngày không xa hai bài hát rơi vào quên lãng, sẽ có tội với người đem tâm huyết viết ra.
Học sinh ngày nay không giống chúng tôi đi học ngày xưa, thay vì học
“học lịch sử” khô khan, khó thuộc… chúng tôi “Hát lịch sử”, đã đem đến cho chúng tôi rất nhiều lý thú và nhất là dễ nhớ công lao tiền nhân không ngại máu xương đánh đổ ngoại xâm.
Ngày 8.3, xin trân trọng gởi đến chị em hai bài hát tiêu biểu của thời kỳ đánh giặc dựng nước, và giữ nước của Hai Bà Trưng:
-Hồ Lãng Bạc của Xuân Tùng
-Ngày Xưa của Tô Vũ.
Xin mời hãy nghe và hát lịch sử:
1-HỒ LÃNG BẠC của Xuân Tùng:
“… Thuyền bơi reo lướt trên hồ đầy nước trong
Bọt tung theo sóng kêu dạt dào
Buồm căng nặng gió mang thuyền đi lướt nhanh
Én nhào trên sóng nước long lanh
Bờ xa bát ngát ven trời mâysóng đưa
Thành cây xa tắp trong mây mờ
Hồ Tây, đây chốn tranh hùng Trưng Nữ Vương
Khiến người như thấy bâng khuâng
Nào sóng vỗ thuyền đi lên có điều gì nhớ thương
Triền sóng tới dồn tiếp tiếng ánh tà dương trắng vàng
Nào én đến vèo bay đi ngắm mình trong ánh dương
Tràn sóng tới thuyền lả lướt, lướt mình trên nước xanh
Thề quyết chiến liều xông lên thét hùng oai nữ vương
Ào gió thét ầm sóng vỗ thế cũng không chút sờn
Hồ vẫn đấy, người xưa đâu sóng hùng ghi nữ anh
Buồm quyến gió thuyền rẽ sóng dưới trời mây nước thanh…”
Thời xưa, nhạc viết về con sông gắn liền với lịch sử. Có những con sông Việt Nam là những chứng tích Chiến tranh của một thời vang bóng. Bây giờ những con sông vẫn còn đó, nhưng là con sông của thời Hòa bình, nếu nhạc sĩ có viết về sông, thì chỉ là kỷ niệm của những ngày tháng cũ, vì một điều gì đó mà người ta đã bỏ quê, bỏ giòng sông của một thời hẹn hò, con nước đầy vơi, bên lở, bên bồi.
Có một điều rất lạ là nhạc sĩ Xuân Tùng và Tô Vũ đều chọn Valse khi viết về sông, hồ, mà những nơi này đã mang chiến tích và sự đau buồn của hai Bà Trưng:
“… Giòng sông Hát nước xanh mờ sâu
Êm đềm trôi về đến nơi đâu
Sóng đưa lăn tăn con thuyền ai xuôi
Theo gió khơi tiếng ca âm thầm trầm rơi
Ngày xưa kia nơi đây đã từng vang hình bóng
Đôi quần thoa đem máu đào hòa nước sông nhà
Hồn linh thiêng sống trong muôn trùng sóng
Những khi nào chiếu vắng
Trầm đưa lên tiếng ca
Thuyền ai lướt sóng trên giòng sông
Êm đềm trôi về đến nơi đâu
Có hay chăng ai trên giòng sông xanh
Tiếng ca thuở xưa như gợi mối sầu
Chiều êm vắng nước sông mờ sâu
Con thuyền ai chèo đến nơi đâu
Sóng đưa câu ca trên giòng sông sâu
Theo gió khơi tiếng ca âm thầm trầm rơi
Ngày xưa kia nơi đây đã từng vang hình bóng
Đôi quần thoa đem máu đào hòa với nước sông nhà
Hồn linh thiêng sống trên muôn trùng sóng
Những khi nào chiều rơi, trầm đưa lên tiếng ca…”
Khi nghe, và “HÁT” HỒ LÃNG BẠC”, NGÀY XƯA, chúng ta đã được “ĐỌC” lịch sử về hai Bà Trưng, chúng ta tìm về, để chúng ta nghe và thấy một miền sông nước mênh mông, lặng lờ xuôi chảy… Và hình ảnh hai Bà Trưng chợt thoáng hiện trong tâm tưởng chúng ta mặc dù lịch sử đã đi qua, thời cuộc biết bao biến cố, đổi thay, nhưng HỒ LÃNG BẠC và SÔNG HÁT vẫn còn như thách thức với thời gian.
Nhạc phẩm NGÀY XƯA nói về sự trầm mình ở giòng sông Hát của hai Bà Trưng để giữ vẹn khí tiết, còn nhạc phẩm HỒ LÃNG BẠC là ghi lại trận quyết chiến giữa quân sĩ hai Bà Trưng với quân Mã Viện.
Sống và chết, sông và hồ có khác nhau, nhưng hai nhạc phẩm này giống nhau ở giai điệu Valse. Có lẽ dụng ý của tác giả là dùng Valse (mà hình như chỉ có Valse) mới lột tả được trọn vẹn hai trường hợp, hai hoàn cảnh khác nhau của hai nhạc phẩm này?
Sông HÁT là chỗ sông ĐÁY tiếp vào sông HỒNG, một con sông bình thường như mọi giòng sông, chỉ khác ở chỗ là sông HÁT đã nhuộm máu cách đây hàng ngàn năm khi Trưng Trắc, Trưng Nhị trầm mình tuẫn tiết.
Theo sử gia Lê Văn Hưu, hai Bà Trưng là người phụ nữ anh hùng nổi lên đánh lấy sáu mươi thành trì, rồi lập quốc xưng vương. Hai Bà đã chọn Mê Linh làm nơi chiêu mộ, dấy binh, khởi nghĩa rồi đóng đô:
“… Canh dài ta ngồi trong rừng cây vang ấm hồn thiên thu
Trời vắng hồn lắng tiếng sơn hà trong gió hú…
Ai đắp non sông trường tồn, ai kết nên dân tài hùng
Xua tan giặc Đông Hán, xua tan giặc xâm lấn…
Ta cháu con dân Việt hùng
Nơi Mê Linh ta trùng phùng đồng lòng nguyền vẫy vùng…”
(Nhạc phẩm Đêm Mê Linh của Văn Giảng)
Hơn nửa thế kỷ đi qua, khi còn là những đứa trẻ đến trường, chúng tôi đã từng học lịch sử Việt Nam qua các ca khúc: Hùng Vương, Trưng Nữ Vương (Thẩm Oánh), Bóng cờ lau (Hoàng Qúy), Gò Đống Đa (Văn Cao), Hồ Lãng Bạc (Xuân Tùng), Ngày xưa (Tô Vũ), Hội nghị Diên Hồng, Bạch Đằng giang, Ải Chi Lăng (Lưu Hữu Phước), Đêm Mê Linh (Văn Giảng), Hồn tử sĩ (Lưu Hữu Phước)…
Học và đọc lịch sử quả là khô khan. Nhưng nếu lịch sử được viết lại bằng những ca khúc, thì, thay vì đọc lịch sử… chúng ta hát lịch sử vậy!
Riêng về sử ca, có lẽ hai Bà Trưng được các nhạc sĩ nhắc đến công đức của hai Bà nhiều nhất, năm nhạc phẩm: (Hồn tử sĩ, Đêm Mê Linh, Trưng nữ vương, Hồ Lãng Bạc, Ngày xưa)
Điều này chứng tỏ rằng bất cứ thời đại nào người phụ nữ cũng được tôn vinh, nhất là những người phụ nữ… đánh giặc.
HỒ LÃNG BẠC và NGÀY XƯA là hai bó hoa tươi thắm gởi đến chị em Phụ nữ nhân ngày 8.3.2026.
TRẦN HỮU NGƯ
(Viết từ Xóm Gà Boléro)
