CÁM ƠN CÁC BẠN ĐÃ GHÉ THĂM, ĐỌC VÀ GHI CẢM NHẬN BLOG NHÃ MY. CHÚC CÁC BẠN THÂN TÂM LUÔN AN LẠC

Thứ Sáu, 20 tháng 11, 2026

BOLÉRO CHỢ NỌ - PHAN NI TẤN

 


BOLÉRO CHỢ NỌ

Quê ngoại tôi, Thừa Thiên - Huế, có nhiều địa danh gợi lên những vẻ đẹp hiền hòa, thơ mộng như Sông Hương, Ngự Bình, Kim Long, Thiên Tiên, Hương Thủy, Vỹ Dạ, …, ngược lại quê Huế cũng có những địa danh đơn âm rất lạ tai mà vô cùng độc đáo như Sịa, Chuồn, Truồi, Nọng, Phù, Sam, Nịu, Nọ…
Tìm hiểu lịch sử Huế, tôi thấy có nhiều cái hay, lạ đáng ghi nhớ. Ngoài những địa danh tráng lệ, cung đình còn có các địa danh đơn âm kể trên, phần lớn xuất xứ từ thế kỷ XIV đến thế kỷ XV, đẫm mùi rông rêu, bùn đất, nơi ẩn chứa tầng sâu lịch sử hàng trăm năm đã tạo nên một xứ Huế vừa trầm mặc, cổ kính vừa gần gũi, chân tình. Chính sự tò mò miền đất cố cựu này tôi như nghe được tiếng gọi của cội nguồn làm cho dòng máu Trung-Nam kỳ trong tôi đầy náo nức và hoài niệm.
Được biết người Việt ở vùng Thuận Hóa – Huế quen gọi tên địa danh bằng một âm tiết (đơn âm) trong đời sống sinh hoạt dân gian lâu đời như:
Huế: đọc trại từ chữ Hóa, tên vùng đất Thuận Hóa có từ khoảng thế kỷ XV.
Kinh: cách gọi dân gian rút gọn của Kinh thành Huế.
Rú: dùng để chỉ núi, rừng nguyên sơ hoặc đồi cây rậm rạp như rú Cấm, rú Chá.
Bàu: đầm nước nhỏ, vùng trũng chứa nước ngọt.
Sình: nổi tiếng với nghề làm tranh dân gian và lễ hội vật làng Sình truyền thống đầu xuân.
Sịa: thuộc huyện Quảng Điền, gắn liền với câu nói dân gian "Nhất Huế nhì Sịa"
Chuồn: nổi tiếng với Đầm Chuồn (đầm Cầu Hai) và các đặc sản bánh khoái cá kình, rượu làng Chuồn.
Nong: đặc trưng của vùng đầm phá hoặc nông thôn xứ Quảng - Thừa Thiên Huế
Sam: hay chợ Sam là tên gọi của một ngôi chợ quê mộc mạc, thuộc huyện Phú Vang.
Truồi: gắn liền với câu ca: "Nong lên thì Truồi cũng lên. Gạo chợ, củi quẹt anh đền cho em", trứ danh với đặc sản dâu truồi
Phù: Đình làng Phù Bài gìn giữ nhiều nét sinh hoạt văn hóa và tín ngưỡng lâu đời.
Nịu: chợ Nịu nổi tiếng với nguồn hải sản và thủy sản dồi dào trực tiếp từ phá Tam Giang.
Trong tất cả những địa danh đơn âm kể trên, riêng về Nọ, chợ Nọ từ thập niên 1940-1950 đã để lại ít nhiều dấu chân tôi lang thang trong chợ. Đặc điểm của chợ Nọ trong thời kỳ này con người và các hình ảnh đặc trưng của một ngôi chợ quê xứ Huế không thể phai mờ trong ký ức tôi.
Chợ Nọ tọa lạc tại làng Dương Nỗ cách trung tâm thành phố Huế khoảng 5, 6km. Chợ Nọ, một ngôi chợ quê mộc mạc, hiền hòa, nằm ngay bên bờ sông Phổ Lợi, cạnh ngôi đình làng Dương Nỗ cổ kính rợp bóng cây. Dù mang danh là chợ quê, chợ Nọ vẫn nhộn nhịp, sầm uất không thua kém các khu chợ lớn trong thành nội Huế. Đây là nơi hội tụ nông sản vùng đồng bằng và hải sản từ đầm phá Tam Giang – Cầu Hai đưa lên. Chợ quê mộc mạc, phiên chợ bên sông rộn ràng tiếng chào hỏi, là nơi giao thương các sản vật địa phương đậm chất hương vị Huế như gạo nếp chợ Nọ nổi tiếng dẻo thơm, bánh tét, bánh đúc, mắm nêm, cháo lòng, cá nước lợ, rau quả, hoa màu… Vào mùa mưa thập niên 40–50, chợ còn có món đặc sản trứ danh là chim mỏ nhác, một món ăn đồng quê nổi tiếng với hương vị thơm ngon, đậm đà và đặc trưng của ẩm thực dân dã Việt Nam. Mỏ nhác là loài chim nước, chân gầy, cao, mỏ dài dùng để tìm thức ăn trên bãi bồi ven biển hoặc vùng bùn lầy, cửa sông, ruộng nước.
Đặc biệt chợ Nọ còn có một "hiện tượng âm nhạc" vô cùng sôi nổi mà những vùng miền khác tôi không nghe ai nói đến hay nhắc đến; đó là hiên tượng "Boléro chợ Nọ" phổ biến từ cuối thập niên 1950 gắn liền với các sinh hoạt văn nghệ, giao lưu của thanh thiếu niên vùng này. Nói rõ ra thì sau Hiệp định Genève 1954, khu vực chợ Nọ trở thành nơi đóng quân của các đơn vị lính hòa điệu cùng không gian sông nước hữu tình đã hình thành "Boléro chợ Nọ", một hiện tượng văn hóa nổi tiếng của người Huế thuộc thế hệ 1950, 60. Giai điệu Boléro thời kỳ này du nhập mạnh mẽ vào đời sống binh lính và người dân cùng thanh thiếu niên quanh chợ, phản ánh tâm trạng nhớ nhà, tình yêu đôi lứa và những trăn trở thời cuộc.
Trong không gian thương hồ, văn hóa và đời sống quê Huế, từ xa xưa đã vang tiếng thơ ca, hò vè về chợ Nọ:
Ai xuôi về chợ Nọ. Mua gà quê thật ngon. Ghé chợ Mới mua hến. Làm cơm hến cay nồng.
Câu đồng dao::
Chạy ra chợ Nọ. Mua chín cái trách. Đặt quách lên lò. Một cái kho ngò. Hai cái kho cải. Ba cái kho nải chuối xanh. Bốn cái nấu canh rau má. Năm cái kho cá chim chim. Sáu cái kho rim thịt vịt. Bảy cái làm thịt con gà. Tám cái kho cà đu đủ. Chín cái kho củ môn.
Trong một số bài thơ về mưa Huế, chợ Nọ cũng xuất hiện cạnh các địa danh quen thuộc như:
Mưa từ An Hòa mưa vô
Mưa qua Đại Nội, mưa mù Hoàng cung.
Mưa trên Vọng Cảnh mông lung
Mưa mờ Chợ Nọ, mịt mùng chợ Dinh.


PHAN NI TẤN

Không có nhận xét nào: