NẾU CÓ KIẾP SAU. - NHẠC A.I

CHỮ TÌNH - THƠ LÊ KIM THƯỢNG

 

CHỮ  TÌNH

 

1. 

 

Mấy mùa mưa nắng, nắng mưa

Làm sao gặp được người xưa của mình

Làm sao quên được… “Chữ Tình”

Làm sao quên được bóng hình em xưa…

Con đò trong gió lưa thưa

Đón đưa, đưa đón sớm trưa đậm đà

Líu lo chim ríu rít ca

Hừng đông nắng mới chan hòa chứa chan

Nắng vàng ươm sợi tơ vàng

Như thơ, như mộng thênh thang quanh mình

Thương yêu hứa hẹn với tình

Bao nhiêu năm tháng chúng mình vẫn đôi…

Dỗi hờn nước mắt tràn rơi

Trong lòng ray rứt chẳng lời trách nhau

Buồn vui ngày ấy qua mau

Lời thề chung thủy ngàn sau không rời…

 

2. 

 

Lời yêu đã hứa trọn đời

Tình xa, tình lỡ… rối bời chênh chông

Đã bao mùa cải trổ ngồng

Em đi xa lắm núi sông giang hà

Bây giờ hai đứa cách xa 

Tình đầu ngày ấy đã qua mất rồi

Còn vầng trăng sáng giữa trời

Chứng minh thề hẹn một đời với nhau

Lời thề sao lại qua mau

Có người đi lạc cau trầu lạnh tanh

Xứ xa em có an lành

Có mong, có nhớ như anh bên này

Dẫu xa góc biển chân mây

Nhớ nhung vẫn cũ, vẫn đầy không vơi

Tình yêu như một trò chơi

Thắng thua, được mất… ai người được vui… 

 

                       

              Nha Trang, tháng  01. 2026

                  LÊ KIM THƯỢNG      

NHƯ NGỌN BUỒN RƠI - NHẠC TỪ CÔNG PHỤNG,TRÌNH BÀY TỐ MAI

NHẠC ...NỖI - MỘT THỜI ...NỔI - TRẦN HỮU NGƯ

 

 NHẠC… NỖI - MỘT THỜI… NỔI

   Có người cho tôi là người hay “vạch lá tìm sâu”, nhưng tôi nhận mình là “vạch lá tìm sâu… nhạc” để bài hát được sạch sẽ, và ca sĩ hát cũng được “sạch miệng!”.

   Những ngày đầu năm 2026, người ta bận rộn với những công việc năm mới và lo kiếm tiền để ăn Tết, vì đây là cái Tết đầu tiên của “Kỷ nguyên vươn mình”, còn riêng tôi, năm nay với những trận mưa “kỳ cục”, kéo theo những cái lạnh “kỳ lạ” nên tôi không vươn mình, mà “trân mình”!

   Đọc cái tựa của bài viết này, xin lỗi, tôi nói lại cho rõ: 

   NHẠC… NỖI - MỘT THỜI…NỔI, là những ca khúc có chữ NỖI như:

   -Nỗi niềm* (Tuấn Khanh) 

   -Nỗi lòng người đi*(Anh Bằng)

   -Nỗi lòng*(Nguyễn Văn Khánh)

   -Nỗi buồn duyên kiếp (Phượng Linh, tức nhạc sĩ Nguyễn Văn Đông)

   -Nỗi buồn hoa phượng*(Thanh Sơn-Lê Dinh)

   -Nỗi buồn gác trọ*(Hoài Linh-Mạnh phát)

   -Nỗi buồn đêm đông (Anh Minh)

   -Nỗi buồn sa mạc (Tú Nhi-Tuấn Lê)

   -Nỗi buồn Châu Pha*(Nhật Nguyệt Hồ, tức nhạc sĩ Lê Dinh)

   -Nỗi buồn dâng hiến (Lê Uyên Phương)

   …

   Đó là những ca khúc một thời NỔI (tiếng).

   Và những ca khúc nêu trên, có một thời NỔI lên nhưng những tượng đài trong lòng người nghe miền Nam của những năm xa lắc xa lơ… Bài viết, tôi đánh dấu (*) là những ca khúc nổi tiếng:

   1-NỖI NIỀM (Tuấn Khanh):

   “… Từng hạt sương khuya hoen đôi mắt biếc

   Sau khi chia tay hôn anh một lần vội vã

   Làm chiều không đi chân mây tím ngắt

   Anh ơi, đêm nay em nghe trống vắng buồn tênh

   Từng ngày trôi qua tim em héo úa

   Đêm đêm theo mây len lén vào hồn tìm nhau

   Tìm làn môi ngoan nồng nàn thắm thiết

   Cho đêm không mơ con tim lẻ loi…”

   2-NỖI LÒNG NGƯỜI ĐI (Anh Bằng):

   “… Tôi xa Hanoi năm lên mười tám khi vừa biết yêu

   Bao nhiêu mộng đẹp yêu thương thành khói tan theo mây chiều

   Hanoi ơi nào biết ra sao bây giờ

   Ai đứng trông ai ven hồ khua nước trong như ngày xưa

   Tôi xa Hanoi năm em mười sáu xuân tròn đắm say

   Đôi tay ngọc ngà dương gian tình ái em đong thật đầy

   Bạn lòng ơi ngày ấy tôi mang cây đàn

   Quen sống ca vui bên nàng giờ khóc tơ duyên lìa tan…”

   3-NỖI LÒNG (Nguyễn Văn Khánh):

   “… Yêu ai yêu cả một đời

   Tình những quá khắc khe khiến cho đời ta

   Đau tủi cả lòng vì yêu ai mà lòng hằng nhớ

   Năm tháng trôi lạnh lùng hoài

   Tình đó nhắc nhở luôn đến ta tình ai

   Nhớ cả một đời

   Tình yêu kia mà lòng nào quên…”

   4-NỖI BUỒN HOA PHƯỢNG (Thanh Sơn-Lê Dinh):

   “… Mỗi năm đến hè lòng man mác buồn

   Chín mươi ngày qua chứa chan tình thương

   Ngày mai xa cách hai đứa hai nơi

   Phút gần gũi nhau mất rồi

   Tạ từ là hết người ơi

   Tiếng ve nức nở buồn hơn tiếng lòng

   Biết ai còn nhớ đến ân tình không

   Đường xưa hai đứa in bóng nay đâu

   Những chiều hẹn nhau lúc đầu

   Giờ như nước trôi qua cầu…”

   5-NỖI BUỒN GÁC TRỌ (Hoài Linh-Mạnh Phát):

   “… Gác lạnh về khuya con gió lùa

   Trăng gầy nghiêng bóng cài song thưa

   Nhớ ai mà ánh đèn hiu hắt

   Lá vàng nhè nhẹ đưa

   Tưởng như bước lê hè phố

   Có người con gái buông tóc thề

   Thu về e ấp chuyện vu quy

   Kết lên tà áo màu hoa cưới

   Gác trọ buồn đơn côi

   Phố nhỏ vắng thêm một người…”

   6-NỖI BUỒN CHÂU PHA (Nhật Nguyệt Hồ, tức nhạc sĩ Lê Dinh):

   “… Nàng tên Châu Pha người sơn nữ bông hoa núi rừng

   Đẹp xinh đơn sơ tình trong trắng cho đời ước mơ

   Gọi tên nàng tên Châu Pha

   Gọi tên nàng tên Châu Pha

   Đôi mắt thơ ngây vương giọng nói thật hiền hòa

   Ngờ đâu tâm tư nàng đã trót mang một nỗi buồn

   Chiều mưa rơi rơi nàng hay đứng âm thầm nhớ ai

   Hỏi sao ngày vui đã mất

   Hỏi sao lệ tuông khóe mắt…”

   Viết được một ca khúc mà người nghe “thuộc được, hát được”, “đứng được bền vững” trong lòng mọi người là thành công và hạnh phúc của người nhạc sĩ.

  Một ca khúc dù ra đời rất lâu, nhưng nay hát lại, nghe lại vẫn thấy còn hợp thời, không bị lỗi thời, đó mới là ca khúc hay!

  Một bài hát mới, khi ra đời được “tung hô vạn tuế”… nhưng một vài tháng sau nó đã bị bỏ lại phía sau, và vài năm sau hát và nghe lại, thấy… vô duyên! Loại nhạc này xuất hiện sau 1975… hơi bị nhiều? 

  Xin lỗi, nhạc “vô duyên” của những nhạc sĩ trẻ, những năm gần đây hơi bị nhiều.

  Nếu tình trạng này kéo dài, không biết nền âm nhạc (ca khúc) sẽ đi về đâu?

  Thẩm định một ca khúc hay dựa vào tiêu chí nào?

  Một câu hỏi cần được trả lời để nhạc dở không còn tung hô thành nhạc hay?

   6 ca khúc nêu trên là những ca khúc NỖI của một thời mà nhạc sĩ không mong mình NỔI, nhưng bây giờ nhạc COI, nhạc XEM, nhạc SỜ, nhạc ĐỤNG… NỔI hơn nhạc NỖI!

   TRẦN HỮU NGƯ

   (Boléro Xóm Gà, ngày 08.01.2026)

SAIGON NGÕ NGÁCH :HUYỀN THOẠI CHÚ HOẢ - TỪ KẾ TƯỜNG

 

                  SÀI GÒN NGÕ NGÁCH: HUYỀN THOẠI CHÚ HỎA

Sài Gòn xưa có biệt danh là “Hòn ngọc Viễn đông” không chỉ nói lên vẻ đẹp tráng lệ của một thành phố lớn của đất nước Việt Nam mà còn ám chỉ đây là trung tâm văn hóa, kinh tế của một vùng đất ở cực xa vùng Đông Nam Á, nơi đầu mối giao lưu hội nhập cực thịnh trên nhiều lãnh vực của khu vực và thế giới, trong đó có sự tụ hội của những dòng người lưu cư chọn Sài Gòn làm “quê hương” thứ hai từ một số nước mà nhiều nhất có lẽ là người Trung Hoa. Và trong số người lưu cư trên dòng thời gian và những bước ngoặc lịch sử ấy có một người Trung Hoa gốc Minh Hương nghèo khổ về sau nổi tiếng là một doanh nhân trên thương trường Sài Gòn lẫn khu vực Đông Nam Á với nhiều huyền thoại ly kỳ cho tới bây giờ, đó là Chú Hỏa tức Hui Bon Hoa, phiên âm tiếng Việt là Hứa Bổn Hỏa.

Chú Hỏa có lẽ là một trong số người Trung Hoa gốc Minh Hương rời bỏ đất nước  di cư sang Việt Nam sinh sống khi người Mãn Thanh tiến vào Trung Nguyên thiết lập triều đình nhà Thanh cai trị đất nước Trung Hoa rộng lớn và tiêu diệt nhà Minh. Những người Trung Hoa đầu tiên này di cư tới Việt Nam và được  chúa Nguyễn cho định cư ở Nam bộ từ thế kỷ 17. Hầu hết số người Trung Hoa đi cư đến Việt Nam ban đầu đều nghèo, chỉ hai bàn tay trắng và một số phận “tha phương cầu thực” với ước nguyện được yên thân nơi xứ người, tránh sự truy lùng của triều đình Mãn Thanh. Chú Hỏa cũng là một người mang số phận như vậy.

Chú Hỏa định cư ở đất Sài Gòn xưa và chọn nghề “hạ bạc” nhất trong các thứ nghề lúc bấy giờ mà giai tầng “thầy, thợ” đã là đẳng cấp phân chia ngôi thứ rõ rệt nhất trong đời sống xã hội, đó là nghề mua bán ve chai. Mỗi ngày chú Hỏa với bộ đồ đặc trưng của người Trung Hoa xưa, chiếc nón cói có đỉnh hình chóp, rộng vành, trên vai đôi quang gánh, chân dép lê lặn lội vào từng ngõ ngách của đất Sài Gòn cất tiếng rao bằng tiếng Việt giọng lơ lớ để mua ve chai, đồng nát. Nhưng chú Hỏa không giống những người mua ve chai đồng khác bình thường là mua về để lựa ra bán lại cho chủ vựa kiếm ít đồng lời mà do có ý chí vươn lên và đầu óc kinh doanh bẩm sinh của người Trung Hoa nên chú Hỏa tái chế thành những sản phẩm thiết yếu trong sinh hoạt hàng ngày để bán ra thị trường với đồng lời tăng gấp 4 lần theo kiểu “một vốn, bốn lời” và tích lũy cả vốn lẫn lãi để chuẩn bị phát triển kinh doanh, làm ăn lớn chứ không sống mãi với cái gánh ve chai và tiếng rao buồn trong hẻm nhỏ của một người Minh Hương xa xứ.

Nhiều huyền thoại kể rằng, trong những lần đi mua ve chai, đồng nát, chú Hỏa mua cả đồ cổ sành sứ, đồng, thau, bạc, vàng rất quý hiếm mà người trong các xóm lao động không hề biết giá trị thật, chỉ mang bán cho chú Hỏa với giá rất bèo của ve chai, đồng nát nên chú Hỏa đã vớ bở. Và trong một lần mua ve chai, chú Hỏa đã may mắn mua được một cái chuông cổ bằng đồng có lớp sơn đen bên ngoài để ngụy trang mà thật sự cái chuông cổ ấy được đúc bằng vàng khối mà người bán cái chuông không biết vì đây là vật dụng của gia đình truyền lại bị vất lăn lóc ở xó nhà họ muốn bán đi cho trống chỗ. Từ cái lần vớ phải “lộc trời cho” ấy chú Hỏa đã phất lên và dùng số vàng này hùn hạp làm ăn với một người Pháp mở hệ thống tiệm cầm đồ bình dân rồi tiến sang lãnh vực bất động sản, mua đất, xây nhà cho thuê không chỉ trên đất Sài Gòn mà còn ở khắp Nam kỳ Lục tỉnh.

Sau khi không còn làm ăn với người Pháp này này nữa, chú Hỏa rút vốn lại thành lập công ty riêng mang tên Công ty “Hui Bon Hoa và các con” đầu tư mạnh vào bất động sản, không chỉ xây nhà phố cho thuê mà còn xây các công trình lớn như bệnh viện, chợ, khách sạn, trường học, chùa chiền…Lúc bấy giờ chú Hỏa đã có trong tay tới 20.000 căn nhà phố cho thuê khắp Sài Gòn, Chợ Lớn, Gia Định. Vô số công trình lớn còn tồn tại tới ngày nay như: Bảo tàng Mỹ thuật thành phố, khác sạn Majestic, Bệnh viện Từ Dũ, Trung tâm cấp cứu Sài Gòn, Nhà khách chính phủ, chùa Kỳ viên, khách sạn Palace, Long Hải… mà khách sạn Majestic xây xong năm 1925, được xem là một công trình kiến trúc đồ xộ, độc đáo thời ấy theo kiểu Pháp tới bây giờ sau bao lần chỉnh trang vẫn không thay đổi bao nhiêu.

Một trong những công trình vượt thời gian ấy là ngôi biệt thự chú Hỏa kiến trúc rất độc đáo theo hình chữ U với 99 cửa, hiện dùng làm Nhà Bảo tàng Mỹ thuật TP nằm ở khu đất vàng bao quanh bởi 4 con đường nhà phố sầm uất, buôn bán tấp nập ngay trung tâm quận 1 là Phó Đức Chính- Lê Thị Hồng Gấm-Calmette-Nguyễn Thái Bình. Riêng ngôi nhà này cũng có nhiều huyền thoại ly kỳ như một thời, trong tủ kính ở gian sảnh chính có đặt đôi quang gánh mua ve chai của chú Hỏa thời hàn vi, có một căn phòng…có ma, đó là  cô con gái của chú Hỏa bị bệnh cùi do chết oan khuất nên không siêu thoát nên thường hiện ra trong đêm khuya trong bộ đồ trắng, xõa tóc dài đi dọc hành lang ngôi biệt thự hoặc gào khóc trong căn phòng trước kia cô đã sống…rồi lại có lời đồn đãi thỉnh thoảng người ta thấy chú Hỏa…hiện ra, vai gánh gánh ve chai đi loanh quanh trong khoảng sân rộng của ngôi biệt thự. Tất cả những tin đồn thổi, thêu dệt này càng làm tăng thêm sự ly kỳ bao quanh huyền thoại của một người Trung Hoa gốc Minh Hương nổi tiếng ở Sài Gòn xưa mang tên Hui Bon Hoa. Đặc biệt là tin đồn cô gái ma trong ngôi biệt thự chú Hỏa đã tạo cảm hứng cho một bộ phim mang tên “Con ma nhà họ Hứa” do hãng phim Dạ Lý Hương sản xuất với đạo diễn nổi tiếng Lê Mộng Hoàng chiếu trước năm 1975.

Nhưng có một điều không phải huyền thoại, mà là sự thật chú Hỏa xuất thân là người Trung Hoa di cư lánh nạn ngay trên quê hương mình tìm đất sống ở Sài Gòn và do chí thú làm ăn, biết tổ chức, điều hành công ty kinh doanh theo kiểu gia đình nhưng cực kỳ đoàn kết nên trở thanh một “doanh nhân” nổi tiếng với số tài sản kếch sù không chỉ  để lại cho gia tộc mà còn góp phần làm nên một “góc cạnh” của Sài Gòn với những công trình xây dựng lớn còn tồn tại trong đời sống xã hội cũng như văn hóa của một thành phố mà ông đã chọn làm nơi ngụ cư, xem như quê hương thứ hai của mình cho đến ngày khuất bóng.

TỪ KẾ TƯỜNG

VÓ NGỰA ĐƯỜNG XA, SẮP TẾT TA - THƠ HUY VỤ

 

VÓ NGỰA ĐƯỜNG XA

Ngựa hay phải trải suốt đường dài

Thế sự ai nào đã chắc ai

Gặp vận vênh vang âu tưởng đúng

Lỡ thời dúm dó lại là sai

Nhủ lòng từ nhượng lo gìn đức

Nhắc dạ khiêm cung chớ cậy tài

Bĩ thái thịnh suy không thể cưỡng

Ngẩng đầu không thẹn kiếp đời trai.

HV 15/01/2026

SẮP TẾT TA

Tết Tây vừa hết lại sang ta

Nhân thế loay hoay rõ thật là

Mới đó Hoa Kỳ Chào tháng mới

Mà nay đất Việt sắp hai ba *

Thầm mong đông khứ chân thay giả

Trộm ước xuân lai chính thế tà

Khí hậu con người đều đổi khác

Mai vàng sân trước đã đơm hoa.

HUY VỤ 

14/01/2026

* Tết ông Táo: 23 tháng chạp

ĐỌC "NHỮNG ĐÓA HOA TẬT NGUYỀN" CỦA NHƯ KHÔNG - PHAN NI TẤN

 

Năm 2021 nhà thơ Như Không có gởi cho tôi tập thơ Những Đóa Hoa Tật Nguyền, tôi có viết một bài ngắn gọn về tập thơ này góp vui cùng nhà thơ. Nay, Dũng Tôn Thọ Dương, Nguyễn Thị Thanh Bình và Thiếu Khanh báo tin nhà thơ Như Không mất nên tôi mạn phép đăng lại bài viết này như chia buồn cùng gia đình Như Không. Mời đọc.

ĐỌC "NHỮNG ĐÓA HOA TẬT NGUYỀN" CỦA NHƯ KHÔNG

Như Không? Bút hiệu này gợi cho tôi liên tưởng ngay đến ngôn từ Bát Nhã của nhà Phật. "Sắc bất dị Không. Không bất dị Sắc". Giản dị mà nói: "Có tức là Không. Không tức là Có". Đứng trước cái có, cái không, như không, như có, nhà thơ Như Không đã thể hiện tinh thần Bát Nhã Ba La Mật một cách khá rõ nét:

Mắt không muốn nhìn thì tai không nghe

Đầu không nghĩ tới

Tướng và sắc không cần phải hỏi

Mây khắp bốn trời

Ngửa bàn tay còn không thấy ngón

Người không hiểu

Ta càng không hiểu

Mãn thiên hoa vũ

Trước cũng không

Sau vẫn là không!

Không, tr. 77

Một kiểu công án Thiền tân thời mang hình thức lung linh biểu tượng. Người có tâm thiền thường mượn thơ để buông bỏ tất cả, dứt trừ hết khổ ách, chân thực không hư thì sá gì mất hay còn hoăc Mất Và Còn:

Đến không phải là có

Đi không phải là mất

Chằng chịt bao duyên nghiệp

Cõi tạm là sắc không

Còn. Không giữ

Mất. Không tiếc

Duyên còn thì còn nhau

Mất. Cần gì phải biết

Chẳng hiểu Thiền là gì

Sao lòng như đã Phật?

tr. 96

Lục bát Thiền của Như Không cũng dạt dào, sinh động, một sức sống tỉnh thức giữa thực tại và mông muội, giữa Sắc và Không:

Thoát thai

Từ cuộc hồng hoang

Hạt mầm mông muội

Bay ngang cõi này

Vô sắc tướng

Không hình hài

Chẳng từng vô thủy

Cõi ngoài hư không

Sắc không

Trôi giữa vô cùng

Buông thôi!

Gọi tiếng thinh không

Trở về

Buông, tr. 102

Trở lại trang đầu tập thơ Những Đóa Hoa Tật Nguyền, người đọc nhận thấy ở lứa tuổi của thập niên 1950 nhiều văn nghệ sĩ đã khoát áo nhà binh trong đó có nhà thơ Như Không. Ngay từ bài thơ đầu tiên và rải rác qua những trang thơ, cho thấy tác giả Như Không từng đi lính. Nhưng không phải lính làng, lính lệ mà là lính thứ dữ: Nhảy Dù.

Trong suốt ba mươi năm chiến tranh diễn ra giữa hai miền Nam Bắc, Nhảy Dù là một trong những binh chủng xuất sắc của Quân Lực Việt Nam Cộng Hòa, từng gây sợ hãi và tạo nhiều thương vong cho địch quân. Các bạn tôi, những Đàm, Minh, Ngôn, Út… là những chiến sĩ Dù dũng cảm may mắn còn sống sót sau chiến tranh, trừ người bạn học ngày xưa Nguyễn Thành Được, trung úy Pháo Binh Dù đã vì nước hy sinh.

Con cá cần nước để sống, người và thú gần gũi như bạn thì súng đạn chẳng khác nào là bạn của lính. Ngoài mặt trận, súng ống, lưỡi lê, đạn dược, những vật thể vô tri không có mắt mà chí thiết này thật vô cùng hữu dụng. Nó là bạn, là anh em, đồng đội, thậm chí là người tình. Có điều lính thường thì không nói làm gì; còn lính mà dính tới văn chương chữ nghĩa thơ thẩn dàn trời như Như Không thì chữ thơ lại trở thành một loại vũ khí sắc bén đúc bằng chữ có khả năng bắn thẳng vào tâm hồn bạn đọc. Bài Ký Ức Của Một Người Lính là một thí dụ:

Đồi núi Dakto nằm mấy tháng

Da mướt xanh như sắc lá rừng

Chong súng trong hầm chịu pháo bắn

Nghe tiếng depart lạnh sống lưng

Pháo rớt nơi nào đâu biết được

Đồi cao co cụm cả trăm người

Cơn bão thép trùm lên bốn hướng

Coi như ngày mới đẻ… đứt nôi

…

Đêm qua trúng pháo hầm banh nóc

Ghìm súng dưới hào nghe đạn reo

Chết mấy mạng. Thân ta bầm dập

Lên trực thăng cơn sốt rét về theo…

Cũng bài thơ trên, poncho dùng để che mưa che nắng đồng thời cũng để bộc thay người lính ngã xuống:

Ta bỏ lại sau lưng chiến địa

Ngổn ngang như có đá trong lòng

Poncho gói xác bao người chết

Cao điểm rồi đây giữ được không?...

Thơ Như Không sặc mùi chiến chinh, mùi lính, mùi lửa đạn, mùi máu anh em đầm đìa đến nỗi ngay cả căn cứ hỏa lực Thiện Ngôn được bao bọc toàn kẽm gai, mìn bẫy, và gió hú, nơi nhảy dù Như Không trấn đóng, mai vàng cũng không dám nở giữa mùa Xuân chinh chiến:

Đồn anh ở bây giờ

Mai vàng không dám nở

Máu lửa ngày chiến chinh

Phải đâu là chỗ trọ?

Em làm sao đến thăm

Kẽm gai giăng đầu ngõ

Đường đi chôn đầy mìn

Và từng đêm súng nổ

…

Đêm nay đêm hưu chiến

Súng vẫn ghìm trên tay

Đã từng đêm hưu chiến

Rụng rơi nhiều mạng người

Máu anh em đã đổ

Triền miên máu da vàng

Máu anh em vẫn đổ

Đầm đìa máu Việt Nam…

Những Đêm Hưu Chiến, tr.60-61

Cũng cần nói thêm, trong chiến tranh Việt Nam, ngoài các căn cứ hỏa lực nổi tiếng như Pleime, Benhet, Delta, Dakto, Tân Cảnh, Hạ Lào, thì căn cứ hỏa lực Thiện Ngôn, tuy ít được biết đến nhưng cũng là một trong những cứ điểm chiến lược khá quan trọng nằm trên Quốc lộ 22 cách Tây Ninh khoảng 33 km về phía Tây Bắc và cách Katum khoảng 20 km phía Tây Nam. Nơi đây, năm 1968 từng xảy ra nhiều cuộc chiến ác liệt.

Lính chiến là lính ở sa trường nhiều hơn ở thành phố. Ở lâu ngoài mặt trận, từ quan đến quân, lính nào cũng có mùi rừng, mùi khét, tóc râu thì lởm chởm như lũ cô hồn sống. Nhưng cứ lao mình trong hòn tên mũi đạn riết cũng có ngày lính trở về thành phố, về dưỡng quân hay về ba ngày phép rồi lại ra trận. Ta đọc ở đây bài thơ Mai Lại Về Rừng, tr. 110, để cảm thương cho thân phận người lính tác chiến:

Vào quán nón sắt vất trong góc

Quân từ xa về còn mùi rừng

Cánh tay rướm máu gai cào xước

Tóc râu lởm chởm lũ cô hồn

Đôi giày trận lắm lem bùn đất

Bao ngày mưa gió tím môi thâm

Ta về phố tóc vương mùi khét

Nhớ lửa rừng xa dội tiếng bom

Hà cớ tiếc đời qua chén rượu

Lòng như cơn gió thoảng bên trời

Ta ngồi bên phố nghe rừng gọi

Mịt mịt đồi xa những xác người

Bia nốc chục chai như nước lạnh

Thương ngày khô khốc giữa rừng sâu

Đoàn quân khát nước đi le lưỡi

Đêm mịt mùng không ánh hỏa châu

Mắc võng khuya nằm nghe pháo bắn

Cú rúc mơ hồ trong bóng sương

Bốn phía đại ngàn cơn gió hú

Tiếng mưa rơi giấc ngủ chập chờn

Mai biết chừng đâu ta bỏ mạng

Dưới đáy hố bom, giữa xó rừng

Cũng có thể xác thân nằm lại

Rừng già vất vưởng một vong linh…

Thi ca là nghệ thuật của ngòi viết có tri thức. Thoát ra ngoài chinh chiến điêu linh, người đọc lại thấy nhà thơ Như Không an nhiên tự tại lặn lội vào đời không cặm bẫy, đạn bom, vượt qua mọi giả hình, giả cảnh để sống thực cho mình và cho đời. Người có tâm thì thơ mới sống thực, ý thơ mới phơi phới trên từng hình tượng, âm thanh và ngôn ngữ.

Ở Những Đóa Hoa Tật Nguyền, ngoài ngôn ngữ mênh mông hạnh phúc lẫn khổ ải trần gian, cũng như về hình tượng được tác giả mượn lịch sử để miêu tả và hào hứng diễn xuất bằng tiểu thuyết võ hiệp, thì âm thanh trong thơ Như Không cũng rạt rào vọng âm không kém.

Thật vậy, động từ trong thơ Như Không "động" một cách bình dị, nhưng tình tứ và thơ mộng. Mùa Xuân là mùa rất động, thường làm rộn cõi người, làm ngây ngất em, nhưng không may lại làm "héo" đi cõi lòng người thơ :

Lòng như cũng héo thêm đôi chút

Cuối mày chi chit vết chân chim

Ta quá cũ chẳng thể nào nói nỗi

Lắc đầu nhìn ta mà Xuân nín thinh

Chút Xuân Còn Lại, tr. 22

Ở đời cái gì đã héo mà không rụng không rơi. Ngay cả tình yêu Những Giấc Mơ Hình Cầu cũng vậy, tiếng rơi thật đẹp:

Anh rơi vào em như dòng sông lặng

Đã yên bình chảy suốt mấy mươi năm

Em rơi vào anh. Chiều rơi định mệnh

Hòa tan nhau. Trong suốt đến vô ngần!

(tr. 131)

Thơ là nơi trú ngụ của ký ức người. Là nơi chữ nghĩa được trải ra mà thành nghệ thuật thi ca. Chiến tranh trong thơ Như Không toàn thây người máu đổ thịt rơi, còn cảnh đời thì như ma trận không làm sao đương cự nỗi cái cơ cực, đắng cay trước cửa tử cửa sinh. May thay, Những Đóa Hoa Tật Nguyền có chân dung đa sắc, đa dạng, có hạnh phúc, có môi cười, có tình đời của hai người nắn tình yêu thành những tiếng động thật dễ thuơng:

Bên đời tôi róc rách em

Nửa hư nửa thật. Giữa đêm ngỡ ngày

Bên đời em róc rách tôi

Nghe như tiếng vọng cuối trời xa xôi

Giữa đời róc rách từng đôi

Róc ra róc rách… chảy hoài đời nhau.

Róc Rách, tr. 34

Bài thơ Chiếc Cầu Chữ Y, tr. 124 cũng dễ thương không kém; cầu mang hình thức của chữ "Yêu" tuy chia ba ngả phù vân, song tình bất tử:

Chiếc cầu hình chữ Y

Chữ "Yêu" cũng bắt đầu như vậy

Em đứng giữa ngả ba cầu, lưỡng lự

Sông chảy đôi dòng

Tình chia bao nhánh

Một đời người biết mấy nẻo phù vân?

Ta đều biết ở Sài Gòn cầu chữ Y nằm từ đường Nguyễn Biểu bắt qua kinh Tàu Hủ và kinh Đôi nối liền quận 5 và quận 8, có ba nhánh tạo thành hình chữ Y-cà-rét tức Y dài. Ở Đà Lạt, Lâm Đồng hay Trà Ôn, Vĩnh Long, Phụng Hiệp, Hậu Giang cũng có cầu chữ Y nhưng ít người biết. Hồi còn đi học ở Sài Gòn, tôi từng đạp xe qua cầu chữ Y, ngang qua lò heo Chánh Hưng dọc theo kinh Tàu Hủ đi thăm cô bạn người Hải Nàm (Cô ấy mất ở Bỉ đã nhiều năm). Và tôi cũng có lần đứng trên cầu chữ Y trên bờ Hồ Xuân Hương, Đà Lạt phồng mũi cố hít… mùi cà phê trong quán Thủy Tạ thoảng hương từ bên kia bờ hồ.

Ngoài ra, Những Đóa Hoa Tật Nguyền còn có những nét đáng yêu khác, như Cầu Vòng Và Em (tr. 23), Em Và Newton (tr. 24), Eureka (tr. 26), Quy Y (tr. 27), Đũa (tr. 97), Mẹ Và Em (tr. 116)…, là một cách nhìn khá cởi mở, tự do và phóng khoáng.

Nhưng mà Những Đóa Hoa Tật Nguyền là hoa gì, lật từng trang sách tôi tìm hoài mà chẳng thấy hoa đâu? Hoa mọc ở cành Nam mà tôi như con chim rả cánh bay tìm biển Bắc? Thì ra những đóa hoa tật nguyền này không phải là những vật thể làm bằng giấy, bằng nhựa hay bằng tinh bột mà tác giả đã làm ra nó bằng ký ức được miêu tả bằng những "biểu tượng tâm linh" nhấp nhô bào ảnh.

Những trận đánh, máu lửa ngày chiến chinh, cơn bão thép, cõi đất dữ, đời lỡ vận, cuộc chia ly Âu Lạc, vun vút tiếng gươm bay, máu đổ Lệ Chi Viên, lạnh một tiếng cười xa xăm, phù hư một thoáng, oan nghiệt cõi đi về, trận đại dịch tràn tới, cơn hồng thủy đỗ về, rừng cạo trọc, sông cạn núi mòn, ma quỷ đảo điên chiều lịch sử, sự kiêu hãnh mù lòa, tiếng người chết nghiến răng, một cuộc mất trinh, trần gian héo rũ, những nỗi đau không đếm hết…

Dưới cái nhìn của Như Không tất cả những biểu tượng tâm linh kia lần lượt trở thành "những đóa hoa tật nguyền". Tuy tật nguyền nhưng những đóa hoa đời không bao giờ héo. Lịch sử cũng vậy, thay vì héo lại sáng bừng lên một vẻ đẹp rưng rưng.

NHƯ KHÔNG sinh năm 1951 tại Quảng Nam. Trong thời chiến là lính Nhảy Dù. Giải ngũ trước 1975 do chiến thương. Tiếp tục đi học lấy bằng cử nhân văn, dạy học nhiều Trung Tâm Ngoại Ngữ tại Sài Gòn.

Tác phẩm đã in:

- Hoàng Nhã Như Không ( thơ, 2012 ). Những Đóa Hoa Tật Nguyền (thơ và truyện ngắn, 2021 ). Góp mặt trong tác phẩm 108 Nhà Văn, Nhà Thơ Giữa Thế Kỷ XX do Nhà Biên Khảo Ngô Nguyên Nghiễm thực hiện, 2020. Góp mặt trong tác phẩm 44 Năm Văn Học Việt Nam Hải Ngoại do nhà thơ Luân Hoán thực hiện, 2021. Bài vỡ đóng góp cho các tạp chí văn học trong và ngoài nước. Hiện sống, viết, vẽ, dạy học trong nước.

PHAN NI TẤN