XE ĐÒ HUẾ XƯA - PHAN NI TẤN

 

XE ĐÒ HUẾ XƯA

Bằng một giọng nặng oằn trầm lắng, ông già Bến Ngự (không phải biệt danh của cụ Phan Bội Châu) kể chuyện xe đò Huế xưa thật thú vị.

Ông kể:

Tôi xa Huế tính đến nay ngót 65 năm trời mà chưa trở lại Huế lần mô. Những ai từng xa Huế như tôi ít nhiều chi cũng mang theo vài kỷ niệm với Huế, có rứa ở tuổi xế chiều Huế vẫn còn chút chi để nhớ. Nhớ nhất là hồi tôi làm lơ xe đò đi đi về về trên những chuyến xe chở khách chạy các tuyến đường trong, ngoài thành phố và các vùng lân cận. Ở tuổi 16, 17, chiếc xe đò đã gắn bó mật thiết một thời làm lơ xe của tôi.

Cũng xin nói rõ: lơ xe hay phụ xe là người đi cùng tài xế, ngoài việc hỗ trợ tài xế, "lơ" còn đảm nhận thêm các công việc như mời chào khách, thu tiền vé, sắp xếp hành lý và bốc vác hàng hóa. Danh từ "lơ" bắt nguồn từ tiếng Pháp contrôleur là người soát vé.

Xe đò Huế dưới thời Pháp thuộc là phương tiện giao thông bằng đường bộ, khi người Pháp mở rộng đường sá, thay thế các tuyến đò dọc bằng phương tiện xe hơi nhập cảng từ Pháp. Từ đó, danh từ "xe đò" ra đời thay thế những chuyến đò ngang, đò dọc trên sông Hương.

Năm 1954, Hiệp định Genève được ký kết, Pháp rút quân về nước, hệ thống giao thông và xe đò Huế vẫn tiếp tục duy trì hoạt động. Các bến xe đò vẫn tập trung ở khu vực chợ Đông Ba và khu vực Nguyễn Hoàng, nơi các dòng xe chở khách đi khắp các các vùng lân cận của thành phố Huế và Đà Nẵng.

Bến xe Đông Ba nằm ở chân cầu Gia Hội, bên hông chợ Đông Ba, gần rạp hát Tân Tân cũ (thời Pháp thuộc rạp mang tên Tam Tân). Đây là nơi xuất phát của các chuyến xe đò địa phương chở khách và học sinh đi lại giữa các vùng trong thành phố và ngoại ô như Thuận An, Kim Long, An Hòa.

Còn bến xe Nguyễn Hoàng nằm ở gần cửa Thượng Tứ và bờ sông Hương chuyên phục vụ các chuyến xe đường dài hoặc xe hàng lớn.

Ngoài ra, còn có bến xe An Cựu – Bến Ngự nằm trên phần đất thuộc làng An Cựu và Bến Ngự xưa, chuyên phục vụ các chuyến xe đi về các huyện phía Nam tỉnh Thừa Thiên Huế và đi các tỉnh miền Nam. Đặc biệt, xe chạy lộ trình nào thì trước đầu xe đều có tấm bảng sơn màu xanh dương đậm, ghi rõ nơi đến.

Theo hệ thống xe đò Huế trước năm 1975, các xe chạy về phía hữu ngạn mang số lẻ, như số 1 An Cựu, số 3 Bến Ngự, số 5 Từ Đàm, số 7 Long Thọ, số 9 Thuận An, 11 Giạ Lê, 13 An Lăng.

Còn các xe chạy về phía tả ngạn sông Hương mang số chẵn, như số 2 Bao Dinh, số 4 Bao Vinh, số 6 Chợ Dinh, số 8 Kim Long, số 10 Văn Thánh, số 12 An Hòa, 14 Tây Lộc.

Xe đò Huế - Đà Nẵng có các xe mang tên Phi Long, Tiến Lực, Nam Lộc.

Xe đò không chỉ chở khách mà còn chở cả gà, vịt, heo, trái cây, thúng mủng từ các huyện Phong Điền, Phú Lộc, A Lưới, Bình Điền về thành phố, ồn ào, chật chội nhưng vui, tạo nên hình ảnh mộc mạc đậm chất Huế.

Tôi làm lơ xe từ năm 16 tuổi miết tới tuổi 25 thì… hưu trí. Thật ra trong một chuyến xe chạy về Đà Nẵng vào mùa mưa trơn trợt tôi đu càng xe vô ý sẩy tay té lọi giò, trật tay, bể đầu sứt trán. Cú té quá nặng đẩy bật tôi ra khỏi nghề lơ xe. Đó là một thời để nhớ để thương dảnh cho tôi và cho những ai đã từng đi về trên những chuyến xe đò ngày xưa không cách chi quên. Cũng nhờ rứa tôi mới có dịp trở về thăm quê Bến Ngự của tôi.

Tôi vẫn còn nhớ trước năm 1975, từ bến xe Huế về Bến Ngự thường qua cầu Tràng Tiền rồi theo đường lộ Lê Lợi rẽ vô đường Phan Bội Châu, khoảng 2, 3 km là tới chân cầu và chợ Bến Ngự. Thời đó, xe đò nào cũng rã rệu như con ngựa già chạy ì à ì ạch, máy nổ phành phạch, xịt khói đen xì mà người ta thường gọi là xe rờ-nôn tức hãng xe Renault của Pháp. Nhìn chiếc xe cà rịch cà tang rứa mà trên trần còn chất đầy cả củi, trái cây, bao bố, những thứ đặc sản xứ Huế. Tất cả đều gợi nhớ hình ảnh chứa chan tình người trải dài từ bến xe, bến sông, góc chợ gắn liền với ký ức của những người con xứ Huế còn ở Huế hay đã rời xa Huế

PHAN NI TẤN