Bản đã sửa :
ĐÔI LỜI VỀ DỊCH THƠ ĐƯỜNG
(Gửi : Nhà thơ Đỗ Trung Lai)
-----------
Nhà thơ Đỗ Trung Lai (sinh
1950 ở Phùng Xá, Mỹ Đức, Hà Tây cũ) vừa xb cuốn " 100 nhà thơ Đường- Đỗ
Trung Lai soạn sách & dịch lại thơ", trước đó anh đã xb 3 cuốn tương
tự về Lý Bạch, Đỗ Phủ, Bạch Cư Dị.
Cảm tưởng đầu tiên là trang
trọng :ĐẸP cả về hình thức lẫn nội dung, xứng đáng là một tư liệu quý để ai đó
thích nghiền ngẫm "Đường thi".
Theo thiển ý của NK thì thành
công chủ yếu của Đỗ Trung Lai là anh đã tạo được một sân chơi : thỏa mãn một
nhu cầu là "tuyển" & "dịch" những Tác giả & Tác
phẩm thơ Đường mà anh yêu thích để cống hiến cho bạn đọc thưởng thức hàng nghìn
bài thơ Đường với nhiều bản dịch của nhiều Dịch giả có tên tuổi nổi tiếng và
chưa nổi tiếng ? công phu lắm, tâm huyết lắm mới làm được như Đỗ Trung Lai !
Tuy nhiên, do tuyển với số
lượng lớn, mỗi bài lại có từ 2 đến 5 "Nhà dịch"- trong đó Đỗ Trung
Lai thường là dịch 2 lần (1 theo thể Đường luật, 1 qua vần Lục bát) thì quả là
không hề đơn giản, khó tránh khỏi các thiếu sót...Ví dụ :
* Bài "Thu phố ca"
của Lý Bạch, thì bản dịch của Trúc Khê nổi tiếng lâu nay lại chưa được đưa vào
:
Tóc trắng ba ngàn
trượng
Vì buồn, dài lạ
sao !
Trong gương thật
chẳng hiểu
Sương thu vào lối
nào !
(Trang 31/ Lý Bạch. nxb Văn học Hà Nội 1992)
* Bản diễn nôm
"Phong kiều dạ bạc" của Trương Kế là của Nguyễn Hàm Ninh (1808-1867)
tài hoa ngang ngửa với Thánh Quát, ông là thầy dạy vua Thiệu Trị, chứ
không phải của Tản Đà :
ĐÊM ĐẬU THUYỀN Ở BẾN PHONG KIỀU
ĐÊM ĐẬU THUYỀN Ở BẾN PHONG KIỀU
Quạ kêu,
trăng lặn, trời sương
Lửa chài le lói, sầu vương giấc hồ
Thuyền ai
đậu bến Cô Tô
Nửa đêm nghe tiếng chuông chùa Hàn
Sơn.
Nguyễn Hàm Ninh - diễn nôm
Dị bản :
Trăng
tà tiếng quạ kêu sương
Lửa chài cây bến, sầu vương giấc hồ
...
...
Dị bản :
Quạ
kêu, trăng lặn, sương mờ
Bên sông lão khách lập lòe lửa câu
...
...
* Bài "Trúc lý quán" của
Vương Duy : ở đây cần phân biệt chữ "lý" (điền/thổ) là nơi ở, với chữ
"lý" (mộc/tử) là cây mận, do đó "Trúc lý quán" là Dặm trúc,
ở trong Võng Xuyên, nơi ẩn của Thi nhân.
QUẤN TRÚC LÝ
Một mình trong đám trúc
Khảy đàn, huýt gió chơi !
Rừng sâu người chẳng biết
Chiều nhau, trăng sáng ngời.
Đinh Vũ Ngọc (Hội An) dịch
*Bài LỘC SÀI của Vương Duy :
Không sơn bất kiến nhân
Đãn văn nhân ngữ hưởng
Phản cảnh nhập thâm lâm
Phục chiếu thanh đài thượng.
-Lộc Sài (có bản đọc là "Lộc
trại", có người cho là Trại nuôi hươu ?thực đó là 1 địa danh du ngoạn nằm
trong vùng Võng Xuyên.
-Phản cảnh : từ Hán cổ, cảnh tức là
ảnh,đồng thời có nghĩa là ánh sáng, nên "phản cảnh" là ánh sáng phản
chiếu. :
Núi vắng không bóng người
Chợt nghe tiếng ai vang
Nắng soi rừng núi thẳm
Chiếu rạng đài rêu xanh.
Vũ Thế Ngọc (Hoa kỳ) dịch
Chao ôi, cái đặc sắc của Đường
thi xưa nay làm các Thi nhân Việt bị "hút hồn" đó là vì sự điêu luyện
của nghệ thuật thơ ca : sinh động & sâu sắc. "Các nghệ sĩ Đường thi
thể hiện tâm trạng hay mô tả sự vật bao giờ cũng chỉ phác vài nét, không dùng
nhiều ngôn từ, mà chủ yếu làm sao cho những lời, những chữ tưởng như cũ nhưng
lại mang được ý nghĩa mới bằng cách so sánh, phát hiện tính tương đồng giữa nó
với đối tượng mới" -(ý mới/ tứ lạ là thế). Cái tuyệt tác của "Tứ
tuyệt" là sự kết hợp tài tình giữa cái tả cảnh & tả tình (Tình- cảnh-
sự hài hòa làm nổi bật lên chủ đề) để toát ra cái "ý tại ngôn ngoại"
để Người Việt ta tha hồ "cảm" được cái thần diệu của Đường thi
mà suy tưởng...có lẽ vì thế mà có "nhiều bản dịch" khác nhau, đọc đều
thấy thích thú ? ! Ví dụ :
Chỉ một câu " Đáo
địa nhất vô thanh" của Vi Thừa Khánh, mà có nhiều "cách dịch"
khá hay :
-Chạm đất một tiếng thầm
(Nguyễn Khôi)
-Không lời trên đất vọng về nhân
gian (Đỗ Trung Lai)
-Lúc rơi xuống đất tuyệt không tiếng
gì (Tương Như)
-Lìa cành về đất không hề tiếng rơi
( Vũ Minh Tân)
-Lặng yên xuống đất một lời không
than (Đinh Vũ Ngọc)
Có một Dịch giả nổi tiếng
(trước 1945) là Nhượng Tống ( VNQDĐ bị VM giết) đã dịch "Mái Tây"
(Dưới mái tây hiên) của Vương Thực Phủ, nên thường in là NT.- không phải là Nam
Trân,ông có nhiều bản dịch Đường thi được cho là có HẠNG ?
NK có một điều băn
khoăn là : "Thơ Đường 100 nhà" với "100 thi cách " độc đáo
khác nhau mà lại do "1 Dịch giả (1 Nhà)" với 1 Thi cách ra công
"dịch" thì e rằng vô hình chung đã lấy "thi cách-giọng
điệu" của 1 nhà "úp" bao trùm (xào nấu-vo tròn) 100 Nhà thì cái
"hồn cốt"- phong cách tiêng tây kia liệu có còn giữ được cái
"chất" độc đáo (như Thi tiên Lý Bạch, Thi thánh Đỗ Phủ, thơ ma Lý
Hạ...) là bao nhiêu đây ?
Đôi lời kết : công trình soạn
sách & dịch lại Thơ Đường Của Đỗ Trung Lai thật à ĐÁNG ĐỌC, chưa '' toàn bích'' thì cũng là lẽ thường tình , Bảng nhãn Lê Quý Đôn xưa đã từng răn dạy
"Văn chương là của
chung thiên hạ
Ý mỗi người mỗi khác
Phân tích thì
được
Chứ không nên chê
mắng."
Đôi lời nông cạn, gọi là một chút
cảm nghĩ chia sẻ...có điều gì bất cập xin được Nhà thơ - Dịch giả & các Bạn
Thơ chỉ bảo.
Góc thành nam Hà Nội
30-10-2014
NGUYỄN KHÔI
Nguồn: từ email của TG Nguyễn Khôi gửi lamngoc
NM cảm ơn anh NK thường xuyên chia xẻ những bài viết hay.
NM cảm ơn anh NK thường xuyên chia xẻ những bài viết hay.
-
