CÁM ƠN CÁC BẠN ĐÃ GHÉ THĂM, ĐỌC VÀ GHI CẢM NHẬN BLOG NHÃ MY. CHÚC CÁC BẠN THÂN TÂM LUÔN AN LẠC

Thứ Ba, 22 tháng 2, 2022

CHÙM THƠ MÙA DỊCH - THƠ TRẦN KẾ HOÀN

 

                


ĐỜI THÊM MỘT CUỘC KHAI SINH

*(trong đoàn người chạy dịch khỏi Sài Gòn có anh Xồng Bá Xô chở vợ con mới sinh được 9 ngày từ Sài Gòn về Nghệ An bằng xe máy cũ.) 


Phố phường lặng vắng cách ly

Bát cơm phía cửa công ty khép rồi

Dẫu làng nghèo quá xa xôi

Vẫn may còn chốn khứ hồi là quê

Sài thành phong tỏa bốn bề

Tàu xe đâu có lối về cố hương


Mấy ngày dãi gió dầm sương 

Sữa con bú lẫn bụi đường, khói xăng

Rốn con chưa kịp tháo băng

Vệ sinh vết mổ đẻ bằng nước mưa. 


Mồ hôi sôi với nắng trưa

Bát mì chan nước mắt thừa trên mi. 

Liều mình trong cuộc thiên di

Rú ga, vòng bánh xe lỳ lợm quay

Hồi sinh sau chuyến đi này

Con ơi nhớ những vòng tay nghĩa tình

Đời thêm một cuộc khai sinh

Về nhà rồi mới rùng mình,

áo cơm

 



CẦU MONG TIẾP DẪN VONG QUA VÔ THƯỜNG 

(Viết cho những người chết vì tai nạn giao thông trên đường hồi hương tránh dịch) 


Liều mình làm cuộc hồi hương 

Cầm lòng mang tiếng chết đường đắng cay

Mấy trăm cây số một ngày 

Chiếc xe máy rách run tay vượt đèo

Không phanh kịp phía gieo neo

Máu loang đỏ đẫm phận nghèo tha phương 

Xô xe nằm chết giữa đường 

Bát cơm bố thí khói hương vật vờ 

Lạy cha già, lạy con thơ

Nợ đời thôi, chả bao giờ trả xong

Chết rồi mà số long đong

Vẫn chưa liệm được vào trong quan tài.

Lửa hoàn vũ đã thăng đài

Hũ tro cốt cửa trần ai sụt sùi.

Qua bao chốt kiểm dịch rồi

Mà không qua nổi chốt đời xót xa

Hồn nương theo bòng Cà sa

Cầu mong tiếp dẫn vong qua vô thường...



      



THƯƠNG LẤY DÂN ĐEN 


Chùa lòng  mối mục rỗng ra

Chùa ngoài bề thế nguy nga thêm nhiều 

Chùa lòng mái dột cột xiêu

Chùa ngoài tu tạo thành siêu cường chùa

Phật thần thiên hạ bán mua

Chữ Tâm chữ Đức già nua cọc còi

Cứ vào bệnh viện mà coi 

Một giường ba bốn mạng thoi thóp lèn

Phật ơi thương lấy dân đen 

Phật ơi cứu giúp phận hèn chúng sinh

Bớt chùa, bớt phủ, bớt đình...

Tâm linh thì cứ Tâm linh mà thờ

Thêm giường bệnh viện dân nhờ

Thêm cầu vượt lũ bản xơ xác kìa

Kỳ đài bia tượng trên kia 

      Phấn son tô đã đầm đìa máu xương.


          TRẦN KẾ HOÀN

 

Nguồn :từ email của nhà thơ Chu Vương Miện chuyển. Cảm ơn tác giả Trần Kế Hoàn  đã chia sẻ những bài thơ hay & nhà thơ CVM.

Thứ Hai, 21 tháng 2, 2022

LỆ TUYẾT, MƯA CẦN THƠ - THƠ NGUYÊN LẠC

 




LỆ TUYẾT
.
Hồ trường ta rót về đâu hở?
Thôi rót lòng ta độc ẩm sầu!
Thơ buồn biết gởi về đâu hở
Quê hương chia biệt cuộc bể dâu
.
Bao năm xa cách bao năm nhớ
Đêm nay băng tuyết trắng một màu
Màu trắng tang thương màu tuyết lệ
Lệ tuyết rơi rơi lệ khóc nhau
Bao năm rồi đó đời vẫn thế
Năm mới lưu vong cố lý sầu
Tuyết ơi thôi nhé đừng khóc nữa
Thống thiết làm chi để thơ đau!
Đâu đó cố nhân người có biết?
Có kẻ xuân nay khóc bạc đầu
Bạc đầu tình vẫn không phai nhạt!
Làm cách gì thôi thương nhớ nhau?
.



MƯA CẦN THƠ
.
Phố người thảng thốt mưa rơi
Sầu luồn ngất ngất một thời xa xưa
Mưa tình góc khuất ru mơ
Huyền nhung tóc xỏa ôm bờ vai ai
Nồng nàn một nụ hôn môi
Ngọt ngào câu nói: "Anh ơi thương hoài!"
.
Mưa ướt má mưa ướt môi
Cần Thơ một thuở có tôi yêu người
Con đường lất phất mưa rơi
Tung tăng chân sáo em cười giòn tan
Hờn trong mắt, buồn em đang
Đón đưa trễ hẹn lệ tràn ngây thơ
Ly chè tạ lỗi ngày xưa
Trường Đoàn Thị Điểm như vừa hôm qua
.
Em lên đại học Văn khoa
Cái Răng một thuở cúc hoa áo dài [*]
Đường về vàng cả chiều phai
Trong tôi rạng rỡ hình hài dấu yêu
Mưa thương nhớ biết bao nhiêu
Rộn ràng bến chợ Ninh Kiều lang thang
Tay trong tay quán đèn vàng
Mắt trong mắt nhạc "Em tan trường về"
.
"Em tan trường về đường mưa nho nhỏ
Em đi dịu dàng, bờ vai em nhỏ
Chim non lề đường, nằm im dấu mỏ
Ôm nghiêng tập vở, tóc dài tà áo vờn bay...
Em tan trường về, mưa bay mờ mờ
Em tan trường về, anh theo ngọ về
Anh trao vội vàng, chùm hoa mới nở
Ép vào cuối vở muôn thuở còn thương" [**]
.
Tan trường, mưa nhỏ...  nhớ thương
Làm sao quên được mà quên đây người?
Những cơn mưa tuổi đôi mươi
Cần Thơ một thuở có người tôi yêu
Phố chiều quán vắng hắt hiu
Mưa chiều lất phất nghiêng xiêu ngăn đời
Ngoài trời mưa mãi không thôi!
Trong tôi mưa nhớ một thời có em
Ngỡ rằng tình đã lãng quên
Sâu trong ngăn nhớ mùi hương vẫn còn
Mùi hương muôn thuở vẫn còn!
............
[*]. Trường đại học Văn Khoa trên đường về Cái Răng, Cần Thơ
[**] Lời nhạc Ngày Xưa Hoàng Thị - Phạm Duy/ Phạm Thiên Thư
.
NGUYÊN LẠC


Thứ Bảy, 19 tháng 2, 2022

XƯỚNG HOẠ THƠ CHỮ HÁN : TRẦN VĂN LƯƠNG, ĐỖ CHIÊU ĐỨC

 


          



  頭                 BẠCH  ĐẦU

 
白頭白色峯,           Bạch đầu bạch sắc phong,
兩白皆成翁。           Lưỡng bạch giai thành ông.
春到峯還綠,           Xuân đáo phong hoàn lục,
老翁春到亡!           Lão ông xuân đáo vong !
           杜紹德                   ĐỖ CHIÊU ĐỨC

* Nghĩa bài thơ :
         - Người đầu bạc như đĩnh núi màu bạc (vì tuyết trắng),
         - Cả hai sắc bạc đều tượng trưng cho sự già nua. Nhưng khi...
         - Mùa xuân đến thì đĩnh núi lại trở lại xanh om (vì cây cỏ tái sinh), còn...
         - Người già càng nhiều mùa xuân chồng chất thì sẽ chết !

        Đó là lẽ tuần hoàn tự nhiên của trời đất con người và vạn vật; nói theo Phật giáo thì đó là lẽ vô thường của đạo pháp; Nói theo sinh vật học thì đó là hiện tượng  Tân Trần Đại Tạ 新陳代謝, cái mới nẩy mầm để thay thế cho cái cũ đã tàn úa đi ... Còn thiên nhiên thì :

                            Đá vẫn trơ gan cùng tuế nguyệt, chỉ có ...
                            Người thì đào thải với tang thương !!!...

* Diễn Nôm :
                              ĐẦU BẠC
                     

                    Tóc trắng núi trắng phau,
                    Hai trắng già như nhau.
                    Xuân đến núi xanh biếc,
                    Tóc trắng về nơi nao  ?!
   Lục bát :
                    Người đầu bạc , núi bạc đầu,
                    Bạc đầu đầu bạc cũng mầu như nhau.
                    Chuyển xanh xuân đến núi cao,
                    Về đâu đầu bạc xuân nào biết chi !!!

                                ĐỖ CHIÊU  ĐỨC
                                   02-17-2022



   



On Thursday, February 17, 2022, 10:07:11 AM CST, Tran V Luong <tranvluong@gmail.com> wrote:


Kính gửi quý vị trưởng thượng và quý anh chị con cóc cuối tuần.

Dạo:

      Bạc đầu núi vẫn trơ trơ,

Bạc đầu người lại bơ vơ đáy mồ.

 

Cóc cuối tuần:

 

      

 

    ,

    .
    ,

    .

         

 

 

Âm Hán Việt:

 

 

        BẠCH ĐẦU

 

Tuyết cái bạch đầu phong,

Đăng sơn bạch phát ông.

Bạch đầu phong vĩnh hạo,

Bạch phát lão chung vong.

     

TRẦN VĂN LƯƠNG

 

 

Dịch nghĩa:

 

          Đầu Bạc

Tuyết trùm đỉnh núi bạc đầu,

Ông lão tóc bạc leo lên núi.

Núi bạc đầu vĩnh viễn (vẫn) trắng sáng,

(Nhưng) ông lão tóc bạc rốt cuộc rồi (sẽ) chết.

 

 

Phỏng dịch thơ:

 

        ĐẦU BẠC

Tuyết phủ trắng non cao,

Người đầu cũng trắng phau.

Ngàn sau còn núi trắng,

Người tóc trắng nơi nao?


        TRẦN VĂN LƯƠNG

           Cali, 2/2022

 

 

 

Lời than của Phi Dã Thiền Sư:


    Tuyết phủ đầu non cao bạc trắng, người

khách già đầu cũng trắng phau phau.

   Nhưng than ôi, núi bạc đầu muôn năm vẫn còn

đó, người bạc đầu bách tuế khó vượt qua!

     Hỡi ơi!

 

 

 

Thứ Sáu, 18 tháng 2, 2022

BỒNG BỀNH CÕI THƠ,ĐỜI CÓ EM THƠ ĐỂ TỰ HÀO. - THƠ HOA VĂN

 



 ĐỜI CÓ EM THƠ ĐỂ TỰ HÀO   



Xưa tôi là lính lính làm thơ

Thích áo hoa rừng thích mộng mơ

Thích ngắm trăng vàng đêm cuối Hạ

Nhớ tình quê Mẹ xóm làng xưa

 

Tôi nghĩ ngợi về chữ đục trong

Cuộc đời đã mấy chục Thu Đông

Yêu hoa yêu lá yêu ngày tháng

Yêu chữ yêu thơ đến tận cùng

 

Cũng là cát bụi cuộc đời thôi

Tiếc nuối thâm sâu một phận người

Giữa chốn hồng trần say với tỉnh

Nay còn mai mất lẻ cùng loi

 

Vẫn cùng nhau bước vẫn cùng đi

Bận bịu mà chi chuyện ở về

Cứ mặc thời gian đưa với đẩy

Tình nồng giữ trọn chẳng phân ly

 

Nắng đến hôm nay mai cũng mưa

Quẩn quanh trời đất bốn mùa dư

Một vòng cứ thế quanh cùng quẩn

Tuổi cứ lên đầy cứ ngẩn ngơ

 

Cứ bước cùng nhau trong nỗi vui

Đời hơn gì nhỉ cuộc rong chơi

Quên đau quên xót quên hờn tủi

Theo gió theo mây cũng hết đời

 

Tôi có em thơ đủ ngọt ngào

Có hoa trong mộng đẹp dường bao

Có tình em để che mưa nắng

Mỗi bước chân đi mỗi tự hào.


HOA VĂN

02/14/2022 






BỒNG BỀNH CÕI THƠ                         


Rải tình vào cõi mênh mông

Rải thơ vào cõi vô cùng xuyến xao

Đưa tâm vào lối ngọt ngào

Tôi bâng khuâng rải ước ao vào tình

 

Tôi đi qua bước tồn sinh

Mong manh trút mớ vô tình rời vai

Tôi tìm nơi chẳng nhạt phai

Có tình thương giữa trần ai lặng thầm

 

Tôi tìm nơi có hương trầm

Có em có bạn xa gần câu thơ

Tìm nơi không có mơ hồ

Dệt bài thơ đẹp bốn mùa xuân hoa

 

Thích nơi có chút sương sa

Long lanh trong nắng hiền hoà sớm hôm

Tôi đi tìm đoá vô thường

Tay trong tay viết từng chương thơ dòng

 

Bỗng dưng rồi lại bỗng dưng

Tình cờ rồi lại ước mong tình cờ

Tôi lòng đã lạc quan thơ

Có em trọn kiếp nắng mưa tận cùng

 

Cho dù muôn nẻo hư không

Mượn hơi thơ ấm để hong áo đời

Mốt mai trong phút ngậm ngùi  

Giữ trong tim những nụ cười hôm nay.



02/16/2022

HOA VĂN


Thứ Năm, 17 tháng 2, 2022

13 BÀI CA SAIGON - THƠ PHAN NI TẤN


                

                    



13 BÀI CA SÀI GÒN

 

1.
Em ngồi đầu ngọn Sài Gòn
Tay che đài các làm mòn mắt anh
Từ trong khúc hát xuân xanh
Tiếng em đổ xuống long lanh Sài Gòn
2.
Áo về như một vết son
Phất phơ ngoài phố hoàng hôn đỏ trời
Câu ca đỏng đảnh ra đời
Long lanh trổ thắm bờ môi Sài Gòn
3.
Đẹp như ai khắc nên châu
Bài thơ anh cũng chạm câu xuân thì
Lời xưa thấm thía lạ kỳ
Thương ai thương cả đường đi Sài Gòn
4.
Con chuồn chuồn ớt bay lên
Theo làn hơi ấm đậu trên áo huyền
Lời ca nở giữa hương nguyền
Nghiêng tay rót xuống huyên thuyên Sài Gòn
5.
Cái bờ môi ấy ơi xinh
Những bài ca nối nhau tình tự bay
Có trời mới biết anh đây
Nuốt nhằm giọng ngải ngất ngây Sài Gòn
6.
Khi nào gặp chiếc lá xanh
Hỏi cho ra lẽ ngọn ngành giọng ca
Giọng điệu này ở đâu ra
Mà sao ngọt mứt như xoa Sài Gòn
7.
Vớt điều kỳ diệu lên coi
Thấy em và chiếc thuyền trôi bềnh bồng
Thấy lời tan giữa mênh mông
Thấy câu hát nuối ngậm trong Sài Gòn
8.
Giọng ai cất giữa đầu hồi
Cho tai anh mượn xong rồi trả cho
Thôi đừng lưỡng lự so đo
Kẻo mang tiếng để ốm o Sài Gòn
9.
Nằm nghe trời đổ cơn buồn
Mưa ngoài trắng xóa mưa luồn vô đây
Tự dưng nỗi nhớ dâng đầy
Giọng em khẽ chạm ngón tay Sài Gòn
10.
Cây đàn anh có bốn dây
Dây son sắt đợi dây quay quắt chờ
Em ơi đứt ruột dây tơ
Dây thương nhớ gọi hù hơ Sài Gòn
11.
Cảm ơn bọt ánh sáng này
Cho anh nhìn rõ bóng ngày vừa lên
Hãy thắp giùm thêm tiếng em
Để nghe năm mới hát trên Sài Gòn
12.
Mỗi lần hát xuân nhớ xưa
Lòng anh lại nhớ đám mưa bên nhà
Tình non lâm cảnh mưa già
Tội cho anh, đứa trôi xa Sài Gòn
13.
Chẳng cầm được tiếng hát ai
Thả bay như thể một mai không về
Đời trôi quên lững câu thề
Riêng anh tàn kiếp còn mê Sài Gòn.

 

PHAN NI TẤN

 

NHỮNG TỪ NGỮ LÝ THÚ BẤT NGỜ (5) - ĐỖ CHIÊU ĐỨC

 





TẠP GHI VÀ PHIẾM LUẬN:
 NHỮNG TỪ NGỮ LÝ THÚ BẤT NGỜ  (5) 

                                   TỨ THỜI BÁT TIẾT canh chung thủy,
                                 Ngạn liễu đôi bồ dục điểm trang !         
          
     Đó là đôi câu đối của Tam Nguyên Yên Đỗ Nguyễn Khuyến viết cho vợ chồng ông hàng thịt khi cận Tết; Vợ chồng nầy đã mang tặng cho cụ Nguyễn Khuyến một bát tiết canh và một đôi bồ dục (qủa Thận, miền Nam gọi là Cật heo). Cụ đã xúc cảnh sinh tình viết đôi câu đối trên để tặng lại cho hai vợ chồng ông hàng thịt về treo trước của để mừng xuân đón Tết :

                   四時八節更終始, TỨ THỜI BÁT TIẾT canh chung thủy,
                   岸柳堆蒲欲點妝。 Ngạn liễu đôi bồ dục điểm trang. 

Chú thích :
  - Tứ Thời Bát Tiết 四時八節 : TỨ THỜI là bốn mùa Xuân Hạ Thu Đông; BÁT TIẾT là Tám cái thời tiết chính trong năm, là : Lập Xuân, Lập Hạ, Lập Thu, Lập Đông, Xuân Phân, Hạ Chí, Thu Phân và Đông Chí.
  - Canh Chung Thủy 更終始 : CANH là Thay đổi (như CANH TÂN là đổi mới). CHUNG là Cuối cùng là hết; THỦY là Bắt đầu. Nên CANH CHUNG THỦY là Sự thay đổi vận hành về thời tiết của trời đất hết một vòng rồi bắt đầu trở lại. 
  - Ngạn Liễu Đôi Bồ 岸柳堆蒲 : NGẠN LIỄU là Hàng liễu mọc dọc theo ven sông; ĐÔI BỒ là Hoa Bồ Công Anh là rau bồ cóc, diếp hoang, diếp dại thuộc họ hoa cúc, nở hoa màu vàng nhỏ mọc lẫn lộn trong cỏ dại. Nên NGẠN LIỄU ĐÔI BỒ là bờ liễu xanh có những khóm hoa vàng lấm tấm mọc trong cỏ dại.
  - Dục Điểm Trang 欲點妝 : DỤC là muốn; ĐIỂM TRANG là động từ chỉ sự thoa thoa chấm chấm để làm đẹp của các bà các cô. Nên DỤC ĐIỂM TRANG ở đây chỉ : Liễu bên bờ sông xanh hơn và hoa bồ nở lấm tấm như muốn chấm phá trang điểm cho mùa xuân đẹp hơn lên.
     Nên, câu đối trên có nghĩa :
        
                  Bốn mùa tám tiết chung rồi thủy,
                  Liễu biếc hoa vàng điểm lại trang !




    Câu đối rất bác học, rất nên thơ, vừa trí thức, vừa bình dân, vừa văn hoa vừa thực tế. Bác học vì nói lên sự vận hành của trời đất theo âm dương dịch lý; nên thơ vì gợi được cảnh sắc của buổi đầu xuân; Trí thức vì là câu đối chữ thâm thúy, bình dân vì có ẩn chữ Nôm thường dùng trong đó : Nếu tinh ý, ta sẽ thấy vế đầu của câu đối "Tứ thời Bát Tiết Canh chung thủy", có 3 chữ giữa là "Bát Tiết Canh"trong đó; và vế sau "Ngạn liễu Đôi Bồ Dục điểm trang" có 3 chữ giữa là "Đôi Bồ Dục" ẩn trong đó. Vừa văn hoa theo câu đối Tết lại vừa thực tế để cám ơn người đã tặng cho mình "Bát tiết canh và Đôi bồ dục". 
    Đó là chuyện văn chương lý thú của Tam Nguyên Yên Đỗ, còn ở đây ta chỉ chú trọng đến từ TIẾT trong Tứ Thời Bát Tiết mà thôi.

    Bỏ qua nghĩa gốc TIẾT là các mắt, các lóng của thảo mộc cỏ hoa, như Các mắt của cây tre, các lóng của cây mía, hay là Khí Tiết của người quân tử ... Ta chỉ xét ý nghĩa của chữ TIẾT ở 2 mặt :
THỜI TIẾT 時節 và LỄ TIẾT 禮節.

  * THỜI TIẾT 時節 : THỜI là Thời Vụ 時務 là Mùa màng; TIẾT là Khí Tiết 氣節 là Khí hậu. Nên THỜI TIẾT là chỉ Khí hậu mùa màng trong chu kỳ một năm tính theo Âm lịch như sau :
    Một năm có 4 mùa là Xuân Hạ Thu và Đông; Mỗi mùa có 3 tháng; Mỗi tháng có 2 tiết; Mỗi mùa có 6 tiết; Một năm có 4 mùa, vị chi là 24 tiết, có tên như sau :
     1. Mùa Xuân :
        Tháng giêng có 2 tiết : Lập xuân, Vũ thủy 立春、雨水、
        Tháng hai có 2 tiết : Kinh trập, Xuân phân 驚蟄、春分、
        Tháng ba có 2 tiết : Thanh minh, Cốc vũ 清明、穀雨、
     2. Mùa Hạ :
        Tháng tư có 2 tiết : Lập Hạ, Tiểu mãn 立夏、小滿、
        Tháng năm có 2 tiết : Mang chủng , Hạ chí 芒種、夏至、
        Tháng sáu có 2 tiết : Tiểu thử, Đại thử  小暑、大暑、
     3. Mùa Thu :
        Tháng bảy có 2 tiết : Lập thu, Xử thử 立秋、處暑、
        Tháng tám có 2 tiết : Bạch lộ, Thu phân 白露、秋分、
        Tháng chín có 2 tiết : Hàn lộ, Sương giáng 寒露、霜降、
     4. Mùa Đông :
        Tháng mười có 2 tiết : Lập Đông 立冬、小雪、
        Tháng mười một có 2 tiết : Đại tuyết, Đông chí 大雪、冬至、
        Tháng mười hai có 2 tiết : Tiểu hàn 小寒、大寒。
    
     Đó là 24 tiết tính theo thời vụ mùa màng của nông dân căn cứ vào KHÍ TIẾT của THỜI TIẾT mà canh tác trồng trọt. Còn...   

     * LỄ TIẾT 禮節 là các ngày nghỉ lễ rổi rảnh ăn mừng cho một giai đoạn canh tác, một thời điểm giao mùa chuyển từ thời vụ nầy qua thời vụ khác hay là giai đoạn thích hợp cho các phong tục tập quán nhân lúc nông nhàn rảnh rổi. Vì thế BÁT TIẾT 八節 ngoài nghĩa được hiểu là 8 trong 24 Thời Tiết trong năm ra, còn được hiểu là những ngày Lễ Hội trong năm như sau :
    
     1. Thượng Nguyên Tiết 上元節 : Còn được gọi là Tiết Nguyên Tiêu 元宵節, là ngày Rằm tháng giêng hay Rằm Thượng Nguyên (ngày 15 tháng 1 Âm lịch), ngày trăng tròn của tháng đầu tiên nên cũng là ngày hội hoa đăng đầu tiên trong năm, nên còn gọi là Đăng Tiết 燈節 (Lễ Đèn). Ngày này ta thường gọi là ngày "Rằm Thượng Ngươn" hay "Tết Nguyên Tiêu”.




     2. Hoa Triêu Tiết 花朝節 : Ngày 12 hoặc 15 của tháng 2 Âm lịch là ngày Lễ Hội mừng Sinh Nhật của các loài hoa khi trăm hoa đang nở rộ (Ta không có lễ hội nầy).
     3. Thanh Minh Tiết 清明節 : Thường ở vào các ngày đầu tháng 3 Âm lịch, tiết trời trong sáng và "Cỏ non xanh tận chân trời", nên lại là ngày "Lễ là Tảo Mộ, hội là Đạp Thanh" như cụ Nguyễn Du đã viết trong Truyện Kiều. Đây là ngày quét tước mồ mả cúng tế ông bà vừa để tưởng nhớ công ơn vừa để trình cho biết về hoạt động cho vụ mùa sắp tới. Giới bình dân thường gọi ngày này là "Tết Thanh Minh".
     4. Lập Hạ Tiết 立夏節 : HẠ là Hoa Hạ, Hạ còn có nghĩa là lớn, Lập Hạ là Lễ mừng cây ươm trồng ở mùa xuân đã lớn. Nghinh Hạ ở nam giao, tế Xích đế Chúc Dung (thần lửa). Ta không có ngày mừng lễ tết nầy.
     5. Đoan Ngọ Tiết 端午節 : Ngày mùng 5 tháng 5 Âm lịch. Theo Kinh Dịch số 5 thuộc dương, nên còn gọi là Tiết Đoan Dương 端陽節. Ngày này có lệ rải vôi quanh nhà và tưới rượu hùng hoàng để ngừa rắn rết vào nhà. Cúng tế Ôn Thần và Tống trừ Ôn dịch. Ta gọi là Tết Đoan Ngọ hay Tết giữa Năm. Trong ca dao dân gian của ta theo Quốc văn Giáo Khoa Thư (1943) và trong Thi Viên net. cũng có câu :
                                   Tháng tư đong đậu nấu chè
                            Ăn TẾT ĐOAN NGỌ trở về tháng năm.
     6. Trung Nguyên Tiết 中元節 : là ngày Rằm tháng bảy, nông phẩm hằng năm đã bắt đầu thu hoạch. Nông dân làm lễ cúng tạ đất đai. Nhưng theo Đạo giáo là ngày lễ Điạ Quan xá tội; sau do ảnh hưởng của Phật giáo, rằm tháng bảy là ngày Xá Tội Vong Nhân, là Tiết Vu Lan Bồn 盂蘭盆節. Ta gọi là Lễ Vu Lan. Trong bài ca dao dân gian nêu trên cũng có câu :
                                Tháng sáu buôn nhãn bán trăm,
                           Tháng bảy ngày rằm Xá Tội Vong Nhân.



     7. Trung Thu Tiết 中秋節 : là ngày rằm tháng tám, là ngày trăng tròn và sáng nhất trong năm, nên còn gọi là ngày Lễ Mặt Trăng, có tục lệ cúng trăng; Trăng tròn tượng trưng cho sự đoàn viên  ( ĐOÀN 團 là một khối tròn, VIÊN 圓 là Tròn trịa đầy đặn; nên ĐOÀN VIÊN là Một khối tròn trịa  đầy đặn không bị sứt mẻ) Nên Tiết Trung Thu còn được gọi là Tiết Đoàn Viên 團圓節 cho những người ở nơi xa tìm về đoàn tụ với gia đình. Ta gọi là ngày Tết Trung Thu và là ngày Tết Nhi Đồng của Việt Nam ta.  Đúng như câu :" Tháng tám chơi đèn kéo quân"...
     8. Trùng Dương Tiết 重陽節 : Ngày mùng 9 tháng 9 Âm lịch, nên còn gọi là Tiết Trùng Cửu 重九節. Vì mùa màng đều đã thu hoạch xong cả rồi nên con cháu thường chọn những món ngon vật lạ dâng lên cho ông bà, nên còn gọi là Lão Nhân Tiết 老人節 (Lễ Tết của Người Già), là Lễ tiết cuối cùng trong năm, vì sau đó thời tiết sẽ chuyển lạnh, nên lại có tục đăng cao để tạ ơn và tế lễ mồ mả ông bà. Ngắm hoa cúc và uống rượu cúc "Thu ẩm hoàng hoa tửu 秋飲黃花酒" chính là lúc nầy đây. Ta thường gọi là Tết Trùng Cửu.
     Ngoài ra, vượt lên trên tất cả các lễ tiết, ta còn có Nguyên Đán Tiết 元旦節, ta gọi là Tết Nguyên Đán để cùng mừng đón năm mới tuổi mới vì đó là ngày đầu tiên trong năm với rất nhiều tục lệ và lễ hội vui chơi tùy theo từng vùng từng địa phương "ĂN TẾT" như thế nào. Gần đây, người Trung Quốc phân biệt gọi Tết Dương Lịch là "Nguyên Đán Tiết", còn Tết Âm lịch thì được gọi là XUÂN TIẾT 春節. Như ta thường gọi Tết Nguyên Đán là "Ba Ngày Xuân" vậy.

     Sỡ dĩ phải kể lể dài dòng văn tự như trên để cho thấy là chữ TẾT trong tiếng Nôm ta có nguồn gốc từ chữ TIẾT mà ra, để khỏi phải mắc công nhiêu khê đi tìm nguồn gốc của chữ TẾT, trong khi NÓ đã rành rành hiển nhiên trong cuộc sống từ mấy ngàn năm qua cho đến hiện nay, như Tết Nguyên Tiêu, Tết Thanh Minh, Tết Đoan Ngọ, Tết Trung Thu, Tết Trùng Cửu... Cụ thể nhất là trong Từ Điển Hán Nôm trên mạng của ta cũng phiên âm chữ TIẾT 節 là TẾT, và từ LỄ TIẾT 禮節 được đọc thành LỄ TẾT.




      
      Nói đến LỄ TẾT thì không thể không nhắc đến ông bà Tổ tiên, nên ngày 30 cuối cùng của tháng Chạp, được gọi là "NGÀY 30 TẾT" thì tất con cháu đều làm lễ "Rước Ông Bà" về để cùng "Ăn Tết". Miền Bắc thì có bàn thờ "Gia Tiên", miền Nam thì có bàn thờ "Cửu Huyền Thất Tổ".

      GIA TIÊN 家先 là nói gọn lại của nhóm từ GIA TỘC TIÊN TỔ 家族先祖. GIA TỘC là những người cùng chung một dòng họ trong gia đình; TIÊN TỔ là Ông tổ của những đời trước bắt đầu từ ông nội trở lên. Nên "Bàn Thờ Gia Tiên" là Bàn thờ thờ phượng những bậc cha ông tiền bối trước đó của gia đình họ tộc. Nói chung cho dễ hểu là "BÀN THỜ ÔNG BÀ TIÊN TỔ". Tương tự...

      CỬU HUYỀN THẤT TỔ 九玄七祖 : là nhóm từ chỉ chung tất cả dòng họ tổ tiên theo hệ thống Phụ Hệ, sẽ được siêu độ từ cao nhất xuống thấp nhất. Theo các ĐẠO KINH 道經 của Đạo Giáo : Nếu như một người đắc đạo thì cả Cửu Huyền Thất Tổ của người đó đều được siêu thăng ! Vậy "CỬU HUYỀN THẤT TỔ" là những ai ? Đó chính là 7 đời cha ông về trước và 9 đời con cháu về sau. Cụ thể như sau :

    * THẤT TỔ 七祖 gồm có :
          1. PHỤ 父 (cha),                PHỤ THÂN 父親.
          2. TỔ 祖 (Ông Nội),           TỔ PHỤ   祖父.
          3. TẰNG 曾 (Ông Cố),        TẰNG TỔ  曾祖.
          4. CAO 高 (Ông Sơ),          CAO TỔ   高祖.
          5. THÁI 太 (ông Cố Sơ),     THÁI TỔ  太祖.
          6. HUYỀN 玄 (ông Cố cố),  HUYỀN TỔ 玄祖.
          7. HIỂN 顯 (Ông Sơ Sơ).    HIỂN TỔ  顯祖.

      Gom lại cho gọn cho dễ nhớ, THẤT TỔ là : PHỤ, TỔ, TẰNG, CAO, THÁI, HUYỀN, HIỂN.
Còn...
   * CỬU HUYỀN 九玄 thì gồm có :
          1. TỬ 子 (Con)                   NHI TỬ 兒子.
          2. TÔN 孫 (Cháu)               TÔN TỬ 孫子.
          3. TẰNG 曾 (Chắt)              TẰNG TÔN 曾孫.
          4. HUYỀN 玄 (Chút)            HUYỀN TÔN 玄孫.
          5. LAI 來 (Chít)                  LAI TÔN 來孫.
          6. CÔN 昆 (Chắt Chắt)        CÔN TÔN 昆.
          7. NHƯNG 仍 (Chút Chút)   NHƯNG TÔN 仍孫.
          8. VÂN 雲 (Chít Chít)          VÂN TÔN 雲孫.
          9. NHĨ 耳 (Cháu 8 đời)       NHĨ TÔN 耳孫.

    Nói gọn lại CỬU HUYỀN là : TỬ, TÔN, TẰNG, HUYỀN, LAI, CÔN, NHƯNG, VÂN, NHĨ.


            Bàn Thờ GIA TIÊN        Bàn Thờ CỬU HUYỀN THẤT TỔ

     Trên đây là những tài liệu căn cứ vào các Đạo Kinh của Đạo Giáo được lưu truyền rộng rãi trong dân gian Trung Hoa.

     Hiện nhóm từ "CỬU HUYỀN THẤT TỔ" còn đang tranh cải trong tập quán thờ cúng của miền Nam, người miền Bắc và người Việt gốc Hoa không có bàn thờ CỬU HUYỀN THẤT TỔ. Chỉ có bàn thờ GIA TIÊN, tức bàn THỜ ÔNG BÀ. Có thể do ảnh hưởng của các pháp sư, thầy bùa, thầy pháp (các hình thức biến thể của Đạo Giáo) của dân gian trong việc cúng tế, nên người miền Nam mới có bàn thờ CỬU HUYỀN THẤT TỔ (Nhưng không phải nhà nào cũng có). Cũng có thể do từ CỬU HUYỀN còn có nghĩa là CỬU THIÊN 九天 mà ra chăng ?!...

     Để kết thúc bài viết nầy, mời tất cả cùng đọc một câu đối rất hay và rất phổ biến trong những nhà có bàn thờ CỬU HUYỀN THẤT TỔ như sau :

              Kính thất tổ thiên niên bất tận,               敬七祖千年不盡,
              Trọng cửu huyền nội ngoại tương đồng.   重九玄內外相同。
Có nghĩa :
              Lòng kính trọng Thất Tổ ngàn năm cũng không dứt,
              Tôn trọng Cửu Huyền của 2 bên nội ngoại ngang bằng như nhau.

     Trở lại với câu nói trong ĐẠO KINH : "Nếu như một người đắc đạo thì cả Cửu Huyền Thất Tổ của người đó đều được siêu thăng!"

     Hẹn bài viết tới !

                                                                                          杜紹德
                                                                                      ĐỖ CHIÊU ĐỨC